“Suç işleyen asla affetmez.”

Rousseau'nun bu özlü ifadesi, insan psikolojisinin paradoksal bir yönünü açığa çıkarır. Genellikle affetme eylemi, zarar gören tarafın bir erdemi olarak düşünülür. Oysa Rousseau burada dikkati, zarar veren kişiye çevirir: Bir haksızlık yapan kişi, çoğu zaman mağduruna karşı kin beslemeye devam eder. Bunun nedeni, suçluluk duygusunun yarattığı rahatsızlığın, kişiyi kendi hatasını kabul etmek yerine mağduru suçlamaya itmesidir. Kişi, kendisini affettiremeyeceğini hissettiğinde ya da hatasını yüzleşemeyecek kadar ağır bulduğunda, öfkeyi bir savunma mekanizmasına dönüştürür. Bu düşünce, ahlaki vicdan ve öz-algı arasındaki gerilimi de aydınlatır. Suçlu kişi, kendi eyleminin yükünü taşımaktansa, mağduru değersizleştirerek ya da ona karşı husumet besleyerek iç dengesini korumaya çalışır. Söz, günümüzde de kişilerarası çatışmalarda, haksızlık eden tarafın sıklıkla daha saldırgan bir tutum sergilemesinin altında yatan psikolojik dinamikleri anlamak için güçlü bir anahtar sunar.

Émile et Sophie, ou Les Solitaires · 1781 · Émile et Sophie, ou Les Solitaires, "Lettre Première" (1781)