“Aslında şu ya da bu türden tekel, merkantil sistemin tek motoru gibi görünmektedir.”

Adam Smith bu sözünde merkantilist ekonomi politikasının işleyişine dair eleştirel bir gözlem dile getirir. Ona göre merkantilizm, ticareti düzenlemek ve zenginliği artırmak adına belirli kişi veya şirketlere ayrıcalıklı haklar tanıyan bir sistemdir; bu ayrıcalıkların en belirgin biçimi ise tekeldir. Smith'in 'tek motor' ifadesi, merkantilist düzenlemelerin neredeyse tamamının arkasında bir tekel mantığının yattığını vurgular. Bu tekel mantığı, piyasadaki rekabeti engelleyerek tüketicinin zararına, ayrıcalıklı üretici veya tüccarın yararına bir düzen kurar.

Bu cümle, Smith'in daha geniş ekonomik düşüncesinin çekirdeğini yansıtır. O, serbest rekabetin toplumsal refahı artıracağına inanır; tekel ve benzeri ayrıcalıkların ise kaynakların verimli kullanılmasını engellediğini savunur. Dolayısıyla bu söz, yalnızca tarihsel bir sistemin eleştirisi değil, aynı zamanda rekabetçi piyasa düzenine yönelik bir savunudur.

Bugünün okuru için bu söz, piyasa yoğunlaşmaları ve büyük şirketlerin hâkim konumu tartışmalarında hâlâ güncel bir uyarı niteliği taşır. Rekabetin ortadan kalktığı yerde tüketicinin seçeneklerinin azalacağı ve ekonomik gücün dar bir kesimde toplanacağı fikri, Smith'in temel kaygılarından biridir.

Bu söz, Adam Smith'in 1776'da yayımlanan başyapıtı "Ulusların Zenginliği" adlı eserinin dördüncü kitabında yer alır. Smith burada merkantilist sistemi, özellikle ticaret tekelleri ve sömürgeci ayrıcalıklar üzerinden eleştirir.