İçeriğe geç
2Wsözlük

Ünlü söz

“Evrenin her yerinde, araçların yöneldikleri amaçlara en ince ustalıkla uyarlandığını gözlemleriz; bir bitkinin ya da hayvan gövdesinin mekanizmasında, her şeyin doğanın iki büyük amacını, bireyin korunmasını ve türün sürdürülmesini ilerletmek için nasıl tasarlandığına hayran kalırız.”

— Adam Smith (1723 – 1790)

KaynaklıSöz, künyesiyle birlikte Wikiquote'ta kayıtlı.
Paylaş:WhatsAppXFacebookTelegram

Söz kartını indir

İngilizce aslı

In every part of the universe we observe means adjusted with the nicest artifice to the ends which they are intended to produce; and in the mechanism of a plant, or animal body, admire how every thing is contrived for advancing the two great purposes of nature, the support of the individual, and the propagation of the species.

Ne anlatıyor?

Smith bu pasajda doğadaki düzenlilik ve amaca yönelik tasarım fikrini vurgular. Ona göre evrene bakan bir gözlemci, canlı varlıkların yapısında belli hedeflere hizmet eden ince bir düzen bulur. Bitkiler ve hayvanlar, temelde iki büyük amaca göre şekillenmiştir: kendi varlığını sürdürmek ve türünü devam ettirip çoğaltmak.

Bu düşünce, 18. yüzyılın yaygın bir entelektüel tavrını, yani 'doğal teoloji' ya da amaçlılık (teleoloji) görüşünü yansıtır. Doğa, rastgele değil; bir amaca hizmet eden, tutarlı ve anlaşılabilir bir bütün olarak ele alınır. Smith, bu düzen karşısında insanın duyduğu hayranlığın, ahlaki ve entelektüel bir değer taşıdığını da ima eder; çünkü doğanın işleyişini anlamak, insanın kendi toplumsal düzenini ve ahlak kurallarını da daha iyi kavramasına yardımcı olur.

Bugün bu söz, doğa bilimlerinin gelişmesinden sonra farklı bir gözle okunabilir. Evrim kuramı, bu düzenin bilinçli bir tasarımın değil, uzun süreli doğal süreçlerin sonucu olduğunu göstermiştir. Yine de Smith'in vurguladığı şey hâlâ anlamlıdır: Canlıların yapısında bireyin ve türün devamını sağlayan dikkat çekici bir işlevsellik vardır.

Hangi bağlamda söylendi?

Bu pasaj, Adam Smith'in 'Ahlaki Duygular Kuramı' adlı eserinin Stoacı felsefeyi ele alan kısmında yer alır. Smith, doğadaki düzen ve amaçlılık fikrini, insan ahlakı ve toplumsal uyumla ilişkilendirerek açıklar. Bu bağlamda, doğadaki araç-amaç uyumu, evrensel bir düzen kavrayışının parçası olarak okuyucuya sunulur.

Kaynak

Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.

Konular

İlgili sözler