“Sırf bir müşteriler halkı yetiştirmek amacıyla büyük bir imparatorluk kurmak, ilk bakışta ancak bir esnaf ulusuna yakışır bir proje gibi görünebilir. Oysa bu, bir esnaf ulusuna hiç yakışmayan, ama hükümeti esnafın etkisi altında olan bir ulusa son derece yakışan bir projedir.”

Smith bu sözde, sömürgeci imparatorluk kurma girişiminin arkasındaki ticari saikleri keskin bir ironiyle eleştirir. Temel mantık şudur: Kimi büyük devletler ve onların tekelci şirketleri, sömürgeleri yalnızca kendi mallarını satacakları 'müşteriler' yaratmak için fethederler. Smith, böyle bir projenin görünüşte saf ticari bir mantığa dayandığını, ancak aslında rasyonel bir esnaf zihniyetine bile aykırı olduğunu söyler.

Buradaki ironi şudur: Akılcı davranan bir esnaf, kaynaklarını böyle pahalı, riskli ve sonu belirsiz bir imparatorluk girişimine yatırmazdı. Çünkü fetih ve sömürge yönetimi, devasa askeri harcamalar, sürekli isyan riskleri ve yönetim maliyetleri getirir; bundan çıkar sağlayan yalnızca dar bir tüccar zümresi olur. Bu nedenle böyle bir proje, sağduyulu tüccarların değil, devlet gücünü kendi ticari çıkarları için kullanabilen nüfuzlu şirketlerin işine yarar.

Smith'in eleştirisi, ticari tekellerin ve onların siyasi bağlantılarının, devletin askeri ve diplomatik gücünü kendi kârları için kullanmasına yöneliktir. Bu söz, günümüzde de özel çıkar gruplarının dış politikayı, savaşları ve ticaret anlaşmalarını kendi hesaplarına göre yönlendirmesi bağlamında sıklıkla hatırlanır.

Bu ifade, Adam Smith'in 1776 yılında yayımlanan 'Ulusların Zenginliği' eserinin IV. Kitap, VII. Bölümünün üçüncü kısmında yer alır. Smith, İngiltere'nin Kuzey Amerika ve Hindistan'daki sömürge politikalarını eleştirirken, imparatorluğun esas itibarıyla imtiyazlı ticaret şirketlerinin çıkarlarına hizmet ettiğini savunur. İngiltere, 'esnaf ulusu' olarak anılır; Smith ise imparatorluk kurma projesinin bu ulusun genel çıkarına değil, dar bir tüccar grubunun çıkarına hizmet ettiğini vurgular.