Ünlü söz
“Zengin ve güçlü olanlara hayranlık duyma, neredeyse onlara tapma; yoksul ve düşük koşullardaki kişileri ise küçümseme ya da en azından ihmal etme eğilimi, rütbe farklarını ve toplum düzenini kurmak ve sürdürmek için gerekli olmakla birlikte, aynı zamanda ahlaki duygularımızın yozlaşmasının en büyük ve en evrensel nedenidir.”
— Adam Smith (1723 – 1790)
İngilizce aslı
This disposition to admire, and almost to worship, the rich and powerful, and to despise or, at least, neglect persons of poor and mean conditions, though necessary both to establish and to maintain the distinction of ranks and the order of society, is, at the same time, the great and most universal cause of the corruption of our moral sentiments.
Ne anlatıyor?
Adam Smith bu pasajda, insanların zenginlik ve güce duyduğu hayranlık ile yoksulluğa karşı duyduğu küçümsemenin ikili işlevini ele alır. Bir yandan bu eğilim, toplumsal hiyerarşinin kurulmasını ve korunmasını sağlar; çünkü insanlar üstün gördükleri kişilere itaat etmeye ve onları onurlandırmaya istekli olur. Bu, toplumsal düzenin devamlılığı için işlevseldir.
Ancak Smith'in asıl vurgusu, bu eğilimin ahlaki yönden yol açtığı yozlaşmadır. İnsanlar, gerçek ahlaki erdem yerine zenginlik ve gücü yüceltmeye başladığında, ahlaki duygular sağlıklı işleyişini kaybeder. Yoksullar ve güçsüzler, ahlaken iyi olsalar bile küçümsenir; zenginler ise ahlaki kusurlarına rağmen hayranlık toplar. Bu durum, toplumun ahlaki pusulasını bozar.
Smith'in bu gözlemi, onun çağdaşı ve dostu David Hume'un fikirleriyle de uyumludur. Her ikisi de insan doğasındaki hayranlık ve taklit eğilimlerinin toplumsal sonuçlarıyla ilgilenmiştir. Bugün de bu pasaj, toplumların zenginliğe ve üne duyduğu aşırı hayranlığın, adalet ve eşitlik değerlerini nasıl gölgeleyebileceğine dair güçlü bir uyarı olarak okunabilir.
Hangi bağlamda söylendi?
Bu söz, Adam Smith'in 'Ahlaki Duygular Kuramı' (The Theory of Moral Sentiments, 1759) adlı eserinin birinci kısmından alınmıştır. Smith bu bölümde, insanların zenginlik ve güç karşısındaki hayranlığının kökenlerini ve bunun ahlaki duygular üzerindeki bozucu etkisini inceler. Bu eser, daha sonra yazacağı 'Ulusların Zenginliği'nden önce onun toplumsal ve ahlaki düşüncesinin temelini oluşturur.
Kaynak
- Eser: Part I
- Künye: Section III, Chap. III.
- Kaynak bağlantısı: https://en.wikiquote.org/wiki/Adam_Smith
- Özgün metin lisansı: CC BY-SA 4.0 — Wikiquote
Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.
Konular
İlgili sözler
“Zavallı David Hume çok hızlı ölüyor, ama büyük bir neşe ve iyi mizahla ve şeylerin zorunlu akışına, herhangi bir sızlanan Hıristiyanın Tanrı'nın iradesine sahte bir teslimiyetle öldüğünden daha gerçek bir teslimiyetle.”
— Adam Smith (1723 – 1790)
“İnsanın ne kadar bencil olduğu varsayılırsa varsayılsın, doğasında, onu başkalarının talihiyle ilgilendiren ve başkalarının mutluluğunu, onu görmekten aldığı hazdan başka bir şey elde etmese bile kendisi için gerekli kılan birtakım ilkeler olduğu açıktır.”
— Adam Smith (1723 – 1790)
“Dolayısıyla toplum ve sohbet, zihin herhangi bir zamanda talihsiz bir şekilde dinginliğini kaybetmişse onu yeniden kazanmanın en güçlü çareleri olduğu gibi; öz tatmin ve haz için bu denli gerekli olan o dengeli ve mutlu mizacın da en iyi koruyucularıdır. İnziva ve derin düşünce insanları, ister keder ister kırgınlık üzerine evde kara kara düşünmeye yatkın olanlar, çoğu zaman daha fazla insaniyete, daha fazla cömertliğe ve daha ince bir onur duygusuna sahip olsalar da, dünya adamları arasında bu denli yaygın olan o mizaç dengesine nadiren sahiptirler.”
— Adam Smith (1723 – 1790)
“Bedenin rahatlığı ve zihnin huzuru bakımından, hayatın bütün farklı katmanları neredeyse aynı düzeydedir ve yol kenarında güneşlenen dilenci, kralların uğrunda savaştığı o güvenliğe sahiptir.”
— Adam Smith (1723 – 1790)
“Emeğin üretken güçlerindeki en büyük gelişme ve onun herhangi bir yerde yönlendirilmesinde ya da uygulanmasında gösterilen beceri, el yatkınlığı ve sağduyunun büyük kısmı, iş bölümünün sonuçları gibi görünmektedir.”
— Adam Smith (1723 – 1790)
“Birlik, bu ülkeye sonsuz iyilik getirmiş bir önlemdi.”
— Adam Smith (1723 – 1790)