“Adil olandan önce hiçbir şey.”

Sokrates'in bu sözü, ahlaki yaşamın merkezine adaleti yerleştiren bir öncelik ilkesini dile getirir. Burada adalet, kişisel çıkar, güvenlik, itibar veya sosyal beklentiler gibi diğer bütün değerlerden önce gelir. Söz, insanın ancak adil olanı gözeterek doğru eyleyebileceğini, adaletin feda edilebilecek bir değer değil, eylemlerin ölçütü olduğunu vurgular.

Bu düşünce, Sokrates'in bir bütün olarak felsefesinin temel taşlarından biridir. Ona göre doğru yaşam, haz ya da başarı peşinde koşmakla değil, ruhun adaletle uyumlu hale gelmesiyle kurulur. Bu yüzden adaletten önce gelen hiçbir amaç, insanı gerçek anlamda iyi bir hayata ulaştıramaz. Söz aynı zamanda Sokrates'in kendi hayatındaki kararlı duruşuyla da örtüşür: haksızca yargılanmasına rağmen kaçmayı reddetmesi, adaleti kendi güvenliğinden üstün tuttuğunun somut bir ifadesidir.

Günümüz okuru için bu söz, özellikle baskı, çıkar çatışması ya da toplumsal uyum beklentisi karşısında nasıl davranılacağına dair evrensel bir ölçü sunar. Adaletin araçsallaştırıldığı, çoğunluğun ya da gücün belirleyici olduğu durumlarda, Sokrates'in bu ilkesi bireyin vicdani sorumluluğunu hatırlatır.

Bu söz, Sokrates'in ölümünden kısa bir süre önce geçen, Platon'un yazdığı Criton diyaloğunda (54b3) geçer. Criton, Sokrates'i hapishaneden kaçmaya ikna etmeye çalışırken, Sokrates adil olmayan bir karara rağmen yasalara ve adalet ilkesine bağlı kalmanın gereğini savunur. Söz, onun bu ilkeli duruşunu özetler niteliktedir.