“İki doğrunun birbiriyle çeliştiğini gördüğün aşamaya henüz ulaşmadıysan, düşünmeye daha başlamamışsın demektir.”

Tolstoy burada düşünmenin, hazır ve pürüzsüz cevaplara sahip olmak değil, çelişkileri fark etmek ve onlarla yüzleşmek anlamına geldiğini söyler. İnsan, farklı doğruların birbiriyle çatıştığını gördüğünde gerçek anlamda düşünmeye adım atar. Bu karşılaşma rahatsız edicidir ama zihinsel olgunlaşmanın başlangıcıdır.

Bu söz, Tolstoy'un dogmatik kesinliklere duyduğu kuşkuyu yansıtır. Ona göre düşünmek, kolay yanıtları tekrarlamak değil, doğrular arasındaki gerilimi göze alabilmektir. Hayatın ahlaki, dini ve toplumsal meseleleri çoğu zaman tek bir doğruya indirgenemez; insan ancak karşıt hakikat iddialarını birlikte düşünebildiğinde derinleşir. Bugün için de bu ifade, kutuplaşmış ve mutlak yargılarla örülmüş bir dünyada, düşünmenin çelişkiyi bastırmak değil, onu anlamaya çalışmak olduğunu hatırlatır.