“İnsan sevgisinden daha önemli herhangi bir şeyin var olduğu, bir saatliğine ve tek bir istisnai durumda bile kabul edilebilirse, kendini suçlu saymadan insanlara karşı işlenemeyecek hiçbir suç kalmaz.”

Tolstoy bu sözüyle insan sevgisini mutlak bir ahlaki sınır olarak koyar. Ona göre merhamet ve insan sevgisi, yalnızca çoğu durumda uyulacak genel bir kural değildir; hiçbir amaç, hiçbir koşul ve hiçbir süre için askıya alınamaz. Bu duygunun üzerinde bir değer olduğunu kabul etmek, insana zarar vermenin önünü açan ilk adımdır. Çünkü küçük ve istisnai görünen bir taviz bile, daha sonra daha büyük kötülüklerin haklı gösterilmesine zemin hazırlar.

Sözün mantığı şöyle işler: Bir kez "şu durumda şu kişiye acımak gerekmez" denirse, insana yapılabilecek muamelenin sınırı keyfi biçimde genişletilebilir. Savaş, şiddet, ceza ya da dışlama gibi uygulamalar, başlangıçta belirli bir amacın istisnası olarak sunulur. Ancak bu istisnalar bir kez meşrulaştığında, aynı akıl yürütme çok daha ağır haksızlıkları da savunmak için kullanılabilir. Tolstoy'un radikal pasifizmi ve geç dönem ahlak anlayışı tam da bu nedenle merhameti pazarlık konusu yapmamaya dayanır.

Bugün bu düşünce, insan haklarını belirli çıkarlar ya da güvenlik gerekçeleri karşısında esnetme eğilimine karşı güçlü bir uyarı olarak okunabilir. Söz, ahlaki ilkelerin yalnızca koşullar uygunken değil, tam da zorlayıcı durumlarda anlam kazandığını hatırlatır.