“İnsanlar çoğu zaman vicdanlarının temizliğiyle övünürler, oysa bunun tek nedeni kısa bir hafızaya sahip olmalarıdır.”

Tolstoy bu sözünde vicdan rahatlığını ahlaki bir başarı olarak görmenin yanıltıcılığını vurgular. İnsan, geçmişte yaptığı hataları, başkalarına verdiği zararları ya da yerine getirmediği sorumlulukları kolayca unutabildiği için kendini temiz ve suçsuz hissedebilir. Burada söz konusu olan gerçek bir arınma değil, belleğin zayıflığından kaynaklanan bir yanılsamadır.

Bu düşünce, Tolstoy'un ahlaki titizliğiyle ve insanın kendini sorgulama ihtiyacına verdiği önemle örtüşür. Ona göre gerçek vicdan muhasebesi, kişinin eylemlerini dürüstçe hatırlamasını ve onlarla yüzleşmesini gerektirir. Unutmak, bu yüzleşmeden kaçmanın en sessiz ve en etkili yollarından biridir.

Bugün de söz, kendini ahlaken rahat hissetmenin her zaman gerçek bir temizliğe işaret etmediğini hatırlatır. Kişinin geçmişini unutarak değil, onu hatırlayıp anlamlandırarak daha sağlam bir vicdana ulaşabileceğini ima eder. İnsanın kendisiyle barışı, çoğu zaman hafızanın kısalığıyla değil, sorumluluğu üstlenme cesaretiyle ilgilidir.