“Batıl inanç bütün dünyayı ateşe verir; felsefe ise onu söndürür.”

Voltaire bu özlü sözde, batıl inanç ile felsefe arasındaki karşıtlığı ateş imgesiyle anlatır. Batıl inanç; korkuya, cehalete ve dogmaya dayanır. Tarih boyunca cadı avları, din savaşları, engizisyon mahkemeleri ve hoşgörüsüzlük gibi yıkıcı olayların ardında batıl inancın olduğunu düşünür. Ateş metaforu hem gerçek anlamda yakılan insanları ve kitapları hem de toplumsal çatışmaların yayılma hızını çağrıştırır.

Felsefe ise burada bir söndürücü, serinleten ve yatıştıran bir güç olarak sunulur. Akıl, sorgulama, eleştirel düşünce ve kanıta dayalı bilgi; batıl inancın yol açtığı korku ve şiddet döngüsünü kırabilir. Voltaire için felsefe yalnızca soyut bir düşünce uğraşı değil, aynı zamanda toplumsal bir aydınlanma aracıdır. İnsanları özgürleştirir, hoşgörüyü ve barışı mümkün kılar.

Bu söz, Aydınlanma Çağı'nın temel düsturunu özetler: Cehalete ve dogmaya karşı aklın üstünlüğü. Bugün hâlâ bilim karşıtlığı, komplo teorileri ve bağnazlıkla mücadelede aklın ve eleştirel düşüncenin rolünü hatırlatan güncel bir mesaj taşır.

Söz, Voltaire'in Felsefe Sözlüğü'nün 'Batıl İnanç' (Superstition) maddesinde yer alır. Eserin 1764'teki ilk baskısından sonra genişletilen ve 1785-1789 arasında tamamlanan baskısında bulunur. Voltaire bu maddede batıl inancın dinle karıştırılmaması gerektiğini, asıl düşmanın akıl dışı inançlar olduğunu savunur ve felsefenin bu alandaki özgürleştirici rolünü vurgular.