“Yaşayanlara saygılı olmak gerekir; ölülere ise yalnızca gerçeği borçluyuz.”

Voltaire bu sözle tarihe ve ölülere karşı tutumun, yaşayanlara karşı tutumdan farklı olması gerektiğini söyler. Yaşayanlar için incelik, nezaket ve saygı gerekir; çünkü sözlerimiz onların hayatını etkileyebilir. Oysa ölmüş insanlar artık bu tür bir zarar göremez. Bu yüzden ölüler söz konusu olduğunda asıl görev, gerçeği söylemektir; tarihsel kişilikleri ne yüceltmek ne de karalamak, oldukları gibi değerlendirmek gerekir.

Söz, tarih yazımı açısından önemli bir ilke içerir: Geçmişteki kişileri değerlendirirken dostluk, korku ya da saygı, gerçeğin önüne geçmemelidir. Voltaire bir tarih yazarı olarak dogmatik kahraman anlatılarına karşı mesafeli davranmış, tarihi eleştirel bir gözle yazmayı savunmuştur. Bu cümle, onun bu yaklaşımının özlü bir ifadesidir.

Bugün de söz, tarih ve biyografi incelemelerinde geçerlidir. Ölen birini anarken bile gerçekliği korumak, onu olduğundan farklı göstermemek gerekir. Voltaire'in ölçüsü basittir: Yaşayanların duygularına özen göster, fakat ölüler hakkında düşünce dürüstlüğünden vazgeçme.