Ünlü söz
“Üç tür despot vardır. Beden üzerinde zulmeden despot vardır. Ruh üzerinde zulmeden despot vardır. Hem ruh hem beden üzerinde zulmeden despot vardır. Birincisine Prens denir. İkincisine Papa denir. Üçüncüsüne Halk denir.”
— Oscar Wilde (1854 – 1900)
İngilizce aslı
There are three kinds of despots. There is the despot who tyrannises over the body. There is the despot who tyrannises over the soul. There is the despot who tyrannises over the soul and body alike. The first is called the Prince. The second is called the Pope. The third is called the People.
Ne anlatıyor?
Wilde bu sözünde iktidarın yalnızca siyasal bir olgu olmadığını, farklı düzlemlerde nasıl işlediğini üçlü bir ayrımla ortaya koyar. Prens, bedeni denetleyen siyasal otoriteyi; Papa, ruhu denetleyen dinî otoriteyi; Halk ise her ikisini birden denetleyebilen kolektif baskıyı temsil eder. Buradaki ironi, özgürlük ve demokrasiyle özdeşleştirilen halkın da bir despot olabileceğini söylemesindedir. Wilde böylece hiçbir iktidar biçiminin kendiliğinden masum olmadığını ima eder.
Söz, bireyin özerkliğini merkeze alan bir bakışla yazılmıştır. Wilde'a göre asıl sorun, despotun kim olduğundan çok, bireyin bedeninin ya da ruhunun başkalarının iradesine tabi kılınmasıdır. Bu nedenle söz, yalnızca monarşi ve din kurumlarını değil, çoğunluk iradesine dayanan sistemleri de aynı eleştirel süzgeçten geçirir. Halkın despotluğu ifadesi, bireyi ezen toplumsal uzlaşılara, kalıp yargılara ve kolektif baskıya yönelik bir uyarı niteliği taşır.
Bugün okura söylediği şey, özgürlüğün yalnızca yönetim biçimi değiştirilerek elde edilemeyeceğidir. Bedeni denetleyen yasalar, ruhu denetleyen dogmalar ya da toplumsal baskı; hangi kılıkta gelirse gelsin bireyin kendi hayatını kurma hakkını tehdit eder. Wilde'ın ironisi, özgürlük söylemiyle yola çıkan hareketlerin bile iktidara dönüştüğünde aynı despotik mantığı yeniden üretebileceğine dikkat çeker.
Hangi bağlamda söylendi?
Söz, Wilde'ın 1891'de yayımlanan 'The Soul of Man Under Socialism' (Sosyalizmde İnsan Ruhu) adlı denemesinden alınmıştır. Wilde bu denemede bireysel özgürlüğü merkeze alan bir toplum tahayyülü geliştirir; yoksulluğu ve özel mülkiyetin yarattığı eşitsizliği eleştirirken, her türlü otoritenin birey üzerindeki baskısına karşı çıkar. Bu üçlü despot tanımı da denemenin birey karşısındaki kurumsal ve toplumsal baskı biçimlerini tartışan kısmında yer alır.
Kaynak
- Eser: The Soul of Man Under Socialism (1891)
- Kaynak bağlantısı: https://en.wikiquote.org/wiki/Oscar_Wilde
- Özgün metin lisansı: CC BY-SA 4.0 — Wikiquote
Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.
Konular
İlgili sözler
“Toplumda paradan zenginlerden daha çok söz eden tek bir sınıf vardır, o da yoksullardır.”
— Oscar Wilde (1854 – 1900)
“Söyle bana, onunla [Max Beerbohm] yalnız kaldığında Sfenks, yüzünü çıkarıp maskesini mi gösteriyor?”
— Oscar Wilde (1854 – 1900)
“Bir adamın hiç düşmanı kalmadığında, onda sıradan, bayağı bir şey var demektir.”
— Oscar Wilde (1854 – 1900)
“Senin doğanı anlayamıyorum. Eğer benim doğam senin kavrayışına uygun olmak için değil de kendi gereklerime göre biçimlendirilmiş olsaydı, korkarım dünyada çok zavallı bir izlenim bırakırdım.”
— Oscar Wilde (1854 – 1900)
“Günümüzde her büyük adamın müritleri vardır ve biyografiyi yazan her zaman Judas'tır.”
— Oscar Wilde (1854 – 1900)
“Her türlü otorite son derece alçaltıcıdır. Onu kullananları da alçaltır, üzerinde kullanıldığı kişileri de.”
— Oscar Wilde (1854 – 1900)