İçeriğe geç
2Wsözlük

Şiir

Buldular Ol Bînişandan Çün Nişan Abdâllar

Hayretî · Hayretî kimdir?

Paylaş:WhatsAppXFacebookTelegram
— 3 — Buldular ol bînişandan çün nişan Abdâllar Lâmekân ilinde tutdular mekân Abdâllar Satdılar bir yâre cümle iki âlem rahtını Yapamadılar dükân içre dükân Abdâllar îçdiler Fazl-ı İlâhi çeşmesinden âb-ı Hızr İtdiler kesb-i hayât-ı Câvidan Abdâllar Öldiler ölmezden evvel oldılar hayy-i ebed Virdiler can buldılar bir özge can Abdâllar Oldular çün kim sırât-ul-mustakîmin sâliki Olsalar Hızr ile tan mı hem’inan Abdâllar Cümle nefsânî murâdâtı çü dilden sürdiler Oldılar mâ’nide şâh-ı kâmran Abdâllar Sakınub düzd-i hevâdan gerçek erler himmetin Eylediler şehr-i dilde pâsban Abdâllar Eylemişdir her biri ifritini nefsin zebun Sûretâ seyr itdüğin şol nâtüvan Abdâllar Basdılar çün küştgîr-i nefsi tan mı olsalar Baş açık meydân içinde pehlivan Abdâllar İrdiler tahkike taklîdin yıkub bünyâdını Buldular vîrânede genc-i nihan Abdâllar Düşmeninden Ehl-i Beyt-i Ahmed’in olub beri Oldılar candan muhibb-i Hânedan Abdâllar Kerbelâ’da can revân idenler içün teşne leb İtdiler göz yaşların âb-ı revan Abdâllar Umaram yarın olalar ümmet içre sürh rû İtdiler gözden bugün çün hunfeşan Abdâllar Yandılar nâr-ı cefâya bunda yarın umaram İdeler Ahmed livâsın sâyeban Abdâllar Mustafâ bahrinde gavvâs oldılar çün buldılar Gevher-i Elfakrü fahrî’den nişan Abdâllar Eylemez vesvâs-ı şeytân-ı recîm anlara kâr İtdiler çün Şâh ismin hırz-ı can Abdâllar Bunda ol mesmûm-i râh-ı din Hasen Şâh aşkına İtdiler çün nûş nîş-i can sitan Abdâllar Bezm-i mahşerde ümîd oldur ki yarın içeler Sâki-i kevser elinden nûş-i can Abdâllar Hem tutub her dem Hüseyn-ibn-i Alî’nin mâtemin Ağlaşub gözden dökerler bunda kan Abdâllar Umaram handân ü hurrem yarın anınla bile İdeler seyr-i gülistân-ı cinan Abdâllar Oldılar Zeyn-ül-ibâd’ın çün ibâdı oldılar Cân ü dil milkinde şâh-ı şeh nişan Abdâllar Bâkır-ın sertâc idinüb ayağı toprağını İşin altun eylediler bîgüman Abdâllar Peyrev olüb pişrev idindiler çün Ca’fer’i Menzil-i mâksûda irdiler heman Abdâllar İtdiler Şâh-ı Horâsân’ın ayağı tozını Cân ü dil çeşmine kûhl-i İsfahan Abdâllar Şeh Takî ile Nâkî’nin medhini bülbül gibi Subh u şâm idindiler vird-i zeban Abdâllar Oldılar çün Askerî’nin askeri kimden ne gam Âlemi seyreylesünler şâdman Abdâllar Var ümîdim kim doğub bir gün güni mü’minlerin İre devr-i Mehdi-i sâhib zaman Abdâllar Zulmet-i gafletden arınub cihan mülki tamâm İrişe Hak’dan inâyet nâgehan Abdâllar Bir hidâyet necmidir her dâğ-ı reh mâ’nîde kim Menzilinden sâlike virür nişan Abdâllar Hayreti’yim gam şebinde koyasız lâyık mıdır Olmayasız ol garîbe mihriban Abdâllar Siz erenlerden niyâz oldur ki reddolunmaya Eyledi meydanda çün rûh-i revan Abdâllar

Şiir açıklaması

Hayretî’nin şiiri, abdâlları manevi bir yolculuk içinde anlatır. İlk dizelerde onların iz bulup “lâmekân ilinde” yer tuttuğu söylenir; mekân ile mekânsızlığı yan yana getiren bu ifade, şiirin tasavvufi anlatımını kurar. İki âlemin varlığını bir yâre satmaları, dünyaya ait değerlerden vazgeçişlerini; dükân içinde dükân kuramamaları ise maddi kazanç arayışından uzak durmalarını düşündürür. Şair, “nişan”ı, yani izi bulmayı, yolun işaretlerini tanımakla ilişkilendirir.

Şiirin temel düşüncelerinden biri nefsin isteklerini yenmektir. Abdâllar, nefsânî muratları gönülden uzaklaştırır; nefsin ifritini zayıflatır ve gönül şehrini korurlar. “Ölmezden evvel” ölüp ebedî hayata kavuşmaları, bedensel değil manevi bir dirilişi anlatan imgedir. Sırat yolunun yolcusu olmaları ve taklidi yıkıp hakikate erişmeleri de arayışın ve içsel dönüşümün aşamaları olarak sunulur.

Şiirde Ehl-i Beyt’e bağlılık ve Kerbelâ’da can verenler için duyulan yas öne çıkar. Gözyaşlarının akarsuya, hatta kana dönüşmesi, bu bağlılığın ve matem duygusunun güçlü imgeleridir. Şair, Hüseyin ve imamları anarken ahirette kavuşma ve sevinç umudunu da dile getirir. “Sâki” içki meclisinde içki dağıtan, “Kevser” ise sözlükte bereket ve çok hayır anlamındadır; şiirde bu imgeler, mahşer gününe ilişkin beklentiyle birlikte kullanılır.

Son bölümde gaflet karanlığının kalkması, hidayet ve Mehdi’nin gelişi için umut belirtilir. Şair, gam gecesinde kendisinin de unutulmamasını ve erenlerin duasının reddedilmemesini ister. Böylece şiir; nefsi terbiye etmeyi, manevi hakikati aramayı, Ehl-i Beyt sevgisini ve umutla beklemeyi bir arada işler.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

saki
İçki meclisinde içki dağıtan, kadehlere içki koyan kimse.
zeban
dil, lisan
sırat
sırat köprüsü
kevser
bereket, çok hayır
sayeban
Gölgelik
nagehan
Ansızın
ilahi
tasavvuf görüş ve anlayışını anlatan bunun inceliklerini, ilahi hikmetleri ve sırları dile getiren manzumeler olup herhangi tarikatın izini taşımaksızın Tanrı'yı öven, Tanrı'nın büyüklüğü ve gücünü telkin eden, dini töre
nâr
Ateş
zulmet
karanlık
gevher
cevher
içre
İçerisinde
din
Tanrı'ya, doğaüstü güçlere, çeşitli kutsal varlıklara inanmayı ve tapınmayı sistemleştiren toplumsal bir kurum; diyanet.
gam
tasa, kaygı, üzüntü
dem
nefes, soluk
her
önüne geldiği ismin benzerlerini "teker teker hepsi, birer birer hepsi, birer birer tamamı" anlamıyla kapsayacak şekilde genelleştiren söz
içinde
süresince, zarfında

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)