İçeriğe geç
2Wsözlük

Şiir

Eğildim Secde Kıldım Hânedâne

Şah Hatayi

Paylaş:WhatsAppXFacebookTelegram
— 126 — -Mefâîlün mefâîlün faûlün- Eğildim secde kıldım hânedâne Nuş ettim şerbetinden kane kane Zihî devlet beşâret ben gedâya Yürürken[1] uğradım dürlü dükâne Sarâf olan bilür gevher bahâsın Anı kıldı mübah pîr ü civâne Yürüdüm dest be-dest kıldım meâli Düşübdür meskenim iki cihâne Erenler âsmânın direğidir Direk yerden dikilür âsmâne Ululuk ister isen hizmet eyle Ayak bir bir basarlar nerdübâne Cihanı açtı Sultan Haydar oğlu Erişti gaziler kevn ü mekâne Hezâran kisveden baş gösterirsin Anınçün halkı salarsın gümâne Musâhib olana hem dest gerektir Kadîmi gelicek kalmaya câne Biner Düldül çalar şah Zülfikar’ı Kalubdur Ali’den darb-ı nişane Hatâyî’yem bu gün meydân içinde Şah’ın medhin okuram dervişâne[2]

Şiir açıklaması

Şiirde anlatıcı, hânedana yönelip secde ettiğini ve şerbetinden kana kana içtiğini söyler. Bu imgeler, bağlılık ve manevi doyum duygusunu öne çıkarır. Kendini “gedâ” diye niteler; karşılaştığı “dükân” ve “gevher” imgeleri ise değerli olanı tanıma fikrini taşır. “Sarraf olan bilür gevher bahâsın” dizesi, cevherin değerini ancak onu tanıyanın bileceğini anlatır; pîr ile civanın da bundan yararlanabildiği belirtilir.

Şiir, ululuğa ulaşmanın hizmet ve basamak basamak ilerleme gerektirdiğini söyler; “Ayak bir bir basarlar nerdübâne” dizesindeki merdiven imgesi bunu açıklar. Ardından Sultan Haydar oğlu ve gaziler anılır. Düldül ve Zülfikar, Ali’yle ilişkilendirilen imgeler olarak övgüyü güçlendirir. Çok sayıda kisveden baş gösterme sözü, görünüşlerin çeşitliliğini ve insanların kuşkuya düşmesini anlatır. Son dizede Hatâyî, Şah’ın medhini dervişane, yani dervişçe okuduğunu bildirir. Ana düşünce, hizmetle yüceliğe yönelmek ve bağlı olunan şahı övmektir.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

dervişane
Dervişçe
gevher
cevher
hizmet
birinin işini görme veya birine yarayan işi yapma
ben
(kişi adılı): Teklik birinci kişiyi gösteren söz.
ululuk
büyük olma durumu, büyüklük, yücelik, izzet
düldül
Ali bin Ebu Talib'e Muhammed tarafından armağan edilen katırın adı
nişane
nişangâh
içinde
süresince, zarfında

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)