İçeriğe geç
2Wsözlük

Şiir

Ey Gönül Yâd Et Hudâ-yi Ekberi vü Ekseri

Şah Hatayi

Paylaş:WhatsAppXFacebookTelegram
Fâilâtün fâilâtün fâîlâtün fâilün- Ey gönül yâd et Hudâ-yi ekberi vü ekseri Öldürür fettâh-ı bâb-ı cümle âlem defteri Mustafâ’ya rahmeten-lil-âlemin çün dedi Hak Hel etâ’da sâki-i kevser buyurdu Hayderi Serfirâz-ı dîn ü dünyâdır Hasen hulk-ı Rızâ Şah Hüseyn-i Kerbelâ’dır hem imamlar serverî Olmasa her bir gönülde mihr-i Zeynel'âbidîn Yekdürür ma’nîde anlardan Yehûd ü Hayberî Mûsi-i Kâzım kim oldur pîşüvâ-yi mü’minan Şâh Ali Musâ Rızâ’dır evliyalar serveri Şah Takî vü bâ Nakî’dir kurra-tül-ayn-i Nebî Öldürür burc-i saadet evc-i âlem âhteri Şah Hasen-ül-Askerî’dir kıblegâh-ı ehl-i din Mehdi-i sâhib zamandır müttakîler rehberi Tâ ezelden Mustafâ vü Murtezâ meddâhıyem Hem bu on iki imâmm çâkeriyem çâkeri Şâh-ı merdân’ın kuluyam demeğe haddim değil îsterem kim sâdık elam Kanber'inin Kanber’i Men tevellâ kılalı şol hânedâna sıdk ile Olmuşam her dem havâric gözlerinin hanceri Can fedâ kıl ey Hatâyı âline peygamberin Tâ cehennem âteşinden olmak istersen berî[1]

Şiir açıklaması

Şiir, gönle Allah’ı anma çağrısıyla başlar ve inançlı bir kişinin bağlılıklarını dile getirir. Söyleyiş boyunca Allah’ın yüceliği, Hz. Muhammed’e duyulan saygı ve on iki imamın övgüsü öne çıkar. “Ey gönül yâd et” sözü, gönle Allah’ı hatırlamasını öğütler. Şair, Hz. Muhammed’i rahmetle; Hayder’i, Hasan’ı, Hüseyin’i ve diğer imamları ise dinî önderler ve yol göstericiler olarak anar.

Şiirde imamların adları ve nitelikleri art arda sıralanır: Hasan’ın güzel ahlakı, Hüseyin’in Kerbelâ’yla anılması, Zeynelabidin, Musa Kazım, Ali Musa Rıza, Taki, Naki ve Hasan Askerî’nin övgüsü bunlar arasındadır. Son bölümde Mehdi, “müttakîler rehberi” olarak anılır. “Kevser” sözlükte bereket ve çok hayır; “saki” ise içki meclisinde içki dağıtan kişi demektir. Şiirde bu sözler Hayder’le birlikte kullanılır. “Yekdürür ma’nîde” dizesiyle başlayan bölüm, gönülde Zeynelabidin’e sevgi yoksa kişinin değer bakımından Yahudi ve Hayberli’den farksız kalacağını söyler; ifade, şairin bağlılığını güçlü biçimde vurgular.

“Olmuşam her dem havâric gözlerinin hanceri” dizesinde şair, bu hanedana sıdk ile, yani doğrulukla bağlandıktan sonra muhaliflerin gözüne hançer olduğunu söyler. Hançer imgesi, sert bir karşı duruşu anlatır. Son kıtada Hatayi, peygamberin ailesi uğruna canını feda etmeye hazır olduğunu belirtir; “feda” bir amaç uğrunda değerinden veya varlığından vazgeçmektir. Şiirin ana düşüncesi, Allah’ı anmanın yanı sıra peygamber ve imam sevgisine içtenlikle bağlı kalmaktır. Dinî ifadeler, şairin inanç ve bağlılık dünyasını yansıtır.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

kevser
bereket, çok hayır
saki
İçki meclisinde içki dağıtan, kadehlere içki koyan kimse.
ayn
göz
feda
bir amaç uğrunda değer veya varlıktan vazgeçme, uğruna verme
sıdk
doğruluk, gerçeklik
men
yasaklama, izin vermeme
din
Tanrı'ya, doğaüstü güçlere, çeşitli kutsal varlıklara inanmayı ve tapınmayı sistemleştiren toplumsal bir kurum; diyanet.
dem
nefes, soluk
her
önüne geldiği ismin benzerlerini "teker teker hepsi, birer birer hepsi, birer birer tamamı" anlamıyla kapsayacak şekilde genelleştiren söz
çâkeri
abd.'e ait, köleye ait.
cehennem
dinî inanışlara göre Dünya’da günah işleyenlerin öldükten sonra ceza görecekleri yer

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)