Usul Erkan Bilmez Nadan Elinden

Şiirde konuşan kişi, “usul”ü, yani kökleri ve asılları bilmeyen cahil kişilerin varlığını ortak bir kedere dönüştürür. “Usul ağlar erkan ağlar yol ağlar” dizesinde yalnız insanlar değil, yolun kendisi de ağlar. Bülbülün gül ve dikenle birlikte anılması, güzellik ve sevginin acıyla iç içe oluşunu düşündürür.

Şiirin ilerleyen bölümlerinde aşk yoluna adanmışlık ve Hakk’ın didarını görme dile gelir. Derya, ırmak ve gölün ağlaması, duygunun bütün doğaya yayıldığını gösterir; sellerin akışı ve çiçeklerin açması da bu güçlü imgeleri sürdürür. Şair, “İyi ile konuş olasın iyi” diyerek iyilerle konuşmayı öğütler. Hünkarın, vezirin ve kulun birlikte ağlaması, kederin herkesi sardığını anlatır.

Son bölümde hırka, tülbent ve şal da ağlayanlar arasına katılır. Şair, özünü bilmeyen dervişlerden yakınır ve “hakikat” sözünü kullanır; verilen sözlük anlamına göre bu, Alevîlikte dört kapı kırk makam inancının dördüncü kapısıdır. Şiirin ana düşüncesi, özünü ve yolunu bilmenin, iyilikten ve hakikatten ayrılmamanın önemidir.