Yerde Gökte Hayder-i Kerrâr’sın Sen Yâ Ali

Bu şiir, Ali’ye yöneltilmiş bir övgü ve bağlılık anlatımıdır. Her kıtanın sonunda yinelenen “sen yâ Ali” sözü, şiirin hitap biçimini belirler; anlatıcının hayranlığını da sürekli öne çıkarır. Ali, hem yerde hem gökte anılan, yiğitliği ve manevi konumuyla yüceltilen bir kişi olarak sunulur. Anter’in başını kesmesi ve Hayber kapısını koparması gibi ifadeler, şiirde onun savaşçı gücünü vurgulayan imgeler arasındadır.

Mahşer, savaş ve yaratılışla ilgili göndermeler, övgüyü farklı zaman ve alanlara taşır. Sözlükte mahşer, kıyamet günü dirilenlerin toplanacağı yer; saki ise içki meclisinde kadehlere içki koyan kişidir. Şiirde “mahşer sâkisi” denmesi, saki imgesini mahşer tasavvuruyla bir araya getirir. “Sikke” madenî para demektir; dizede dinarla birlikte anılır. Şair, “zâhir ü bâtın” sözüyle görünenle iç yüzü birlikte dile getirirken Ali’ye kapsamlı bir yücelik atfeder.

Mi‘rac, sır ve peygamberler ile evliyalar hakkındaki ifadeler, şiirin dinî ve tasavvufi anlatımını kurar. Bunlar, metnin Ali’yi yücelten inanç ve övgü dünyası içinde aktarılır. “Dînini şerh eyleyen” dizesindeki şerh, sözlük anlamıyla açma, ayırmadır; “kelâm” ise söyleme biçimi, söyleme anlamına gelir. Son kıtada Hatayi, Ali’yi kendi muradı ve maksadı olarak anar; onu baktığı her yerde gördüğünü söyleyerek şiiri kişisel yakınlık ve bağlılık duygusuyla bitirir.