“Aylar boyunca çalışma odamda toprak dolu saksılarda solucanlar beslemeye yönlendirildiğimde, onlara ilgi duymaya başladım ve ne ölçüde bilinçli davrandıklarını, ne kadar zihinsel güç sergilediklerini öğrenmek istedim.”

Darwin bu sözünde, solucanlar üzerine yaptığı uzun süreli gözlemlerin başlangıç noktasını anlatır. Onları kapalı saksılarda tutarak davranışlarını yakından inceleme fırsatı bulmuş, böylece hayvanların davranışlarının yalnızca içgüdüsel mi yoksa bir ölçüde bilinçli ve zihinsel bir temeli mi olduğunu sorgulamaya başlamıştır. Bu yaklaşım, dönemin yaygın görüşünün aksine, basit gibi görünen canlıların bile karmaşık davranışlar sergileyebileceğini ve zihinsel bir donanıma sahip olabileceğini ciddiye almayı gerektirir.

Söz, Darwin'in bilimsel merakının ve titiz gözlemciliğinin tipik bir örneğidir. Yalnızca büyük teorilerin değil, görünüşte önemsiz canlıların da derinlemesine incelenmeye değer olduğunu gösterir. Solucan incelemesi, evrimsel düşünceyi mikro ölçekte tamamlayan bir çalışma olarak okunabilir.

Bugün okura, bilimde sabırlı gözlemin ve önyargısız soru sormanın gücünü hatırlatır. İnsanın kendine en uzak, en sıradan gördüğü canlılarda bile öğrenilecek şey olduğu fikri, doğaya karşı alçakgönüllü bir merak tavrını öne çıkarır.

Bu pasaj, Darwin'in 1881 tarihli son kitabı The Formation of Vegetable Mould through the Action of Worms'ün giriş bölümünden alınmıştır. Darwin, solucanlarla ilgili gözlemlerine yıllar önce başlamış, bu canlıların toprağı işleme biçimini uzun süreli deneylerle takip etmiştir. Kitap, yayımlandığı dönemde beklenmedik bir ilgi görerek Darwin'in yaşamının son dönemindeki en popüler eserlerinden biri olmuştur.