“Bir solucan aniden aydınlatıldığında ve –bir dostumun kullandığı ifadeyle– bir tavşan gibi yuvasına dalıverdiğinde, ilk başta bu davranışı bir refleks olarak görmeye yöneliriz.”

Darwin bu pasajda solucanların ışığa karşı ani kaçınma tepkisini inceler. Solucanlar tipik olarak karanlık ortamlarda yaşar; parlak ışığa aniden maruz kaldıklarında hızla yuvaya çekilirler. Bu hızlı kaçış davranışı, ilk bakışta basit bir refleks gibi görünür - yani düşünmeden, otomatik olarak verilen bir tepki. Ancak Darwin, eserin ilerleyen bölümlerinde bu davranışın yalnızca basit bir refleksten ibaret olup olmadığını sorgular; solucanlarda bir dereceye kadar zekâ ve öğrenme kapasitesi olup olmadığını araştırır.

Darwin'in not ettiği bu gözlem, döneminin davranış bilimi tartışmalarına katkı niteliğindedir. Refleks ile öğrenilmiş davranış arasındaki sınırı çizmek, o dönemde fizyoloji ve doğa tarihi açısından önemli bir soruydu. Darwin solucan gibi basit kabul edilen bir canlıda bile bu soruyu ciddiyetle ele alır.

Bu pasaj, ilk izlenimlerimizin bilimsel açıklamalar için yalnızca bir başlangıç noktası olduğunu gösterir. Görünüşte basit ve otomatik görünen bir davranışın ardında daha karmaşık süreçler olabilir; bu nedenle davranışın doğasını anlamak için daha dikkatli ve sistematik gözlem gerekir.

Aynı eserin birinci bölümünden, solucanların duyusal kapasiteleri ve davranışsal tepkilerinin incelendiği kısımdan alınmıştır. Darwin burada solucanların ışığa tepkisini ele alırken refleks ve olası zekâ belirtileri arasındaki ayrımı sorgulamanın önemini vurgular.