“Tavus kuşunun kuyruğundaki bir tele her bakışımda içim bulanıyor!”

Darwin burada, doğal seçilim kuramının en can sıkıcı karşı örneklerinden biri olarak gördüğü tavus kuşunun kuyruğundan söz ediyor. Doğal seçilim, bir canlının hayatta kalmasına ve üremesine doğrudan katkı sağlayan özellikleri elerken, tavus kuşunun devasa ve gösterişli kuyruğu ilk bakışta tam tersi bir işlev görür: Hayvanı yavaşlatır, yırtıcılara kolay hedef hâline getirir ve ciddi bir enerji yükü getirir. Darwin, kendi kuramı açısından bu yapının nasıl açıklanacağını düşündükçe rahatsız olmuştur.

Bu rahatsızlık, onu cinsel seçilim kavramını geliştirmeye yöneltmiştir. Darwin'e göre tavus kuşunun kuyruğu, dişilerin eş seçiminde tercih ettiği bir süs özelliğidir; hayatta kalmaya değil, üreme başarısına hizmet eder. Yani kuyruk, doğal seçilimin değil, cinsel seçilimin ürünüdür ve bu ayrım evrim kuramının önemli bir parçası hâline gelmiştir.

Bugün okura, bilimsel bir kuramın kurucusunun bile kendi modelini zorlayan kanıtlardan sarsılabildiğini, ancak bu sarsıntının kuramı terk etmek yerine onu genişletmeye yol açtığını gösterir. Bilimde rahatsızlık, çoğu zaman yeni bir kavrayışın başlangıcıdır.

Darwin, 3 Nisan 1860 tarihli Asa Gray'e mektubunda bu ifadeyi kullanmıştır. Türlerin Kökeni'nin 1859'da yayımlanmasının hemen ardından, doğal seçilim kuramına yönelik itirazlar arasında estetik ve işlevsellik soruları öne çıkıyordu. Tavus kuşu kuyruğu, Darwin'in cinsel seçilim üzerine düşüncelerinin de bu dönemde olgunlaşmaya başladığını gösteren önemli bir örnektir.