“Uyduların, gezegenlerin, güneşlerin, evrenin, hatta tüm evren sistemlerinin yasalarla yönetilmesine izin verebiliriz; ama en küçük böceğin, bir anda özel bir müdahaleyle yaratılmış olmasını isteriz… Yetilerimiz, bir Evrenden çok bir böceğin harika yapısını tanımaya daha uygundur.”

Darwin bu sözlerinde insan zihninin doğaya bakışındaki bir çelişkiye dikkat çeker. İnsanlar, uçsuz bucaksız evrenin ve gök cisimlerinin genel yasalarla işlediğini kabul etmeye hazırdır; ancak söz konusu küçük, somut ve gözle görülür bir canlı olduğunda, onun da aynı doğal süreçlerin ürünü olabileceğini kabullenmekte zorlanır. Bunun yerine, küçük bir böceğin bile doğaüstü, özel bir yaratma eylemiyle var edildiğini düşünme eğilimi gösterir.

Darwin'in asıl vurgusu, insan bilişsel yetilerinin ölçek ve yakınlık algısıyla sınırlı olduğudur. Evren gibi devasa ve uzak bir bütünü soyut yasalarla açıklamak zihne daha kolay gelirken, elle tutulur, ayrıntılı ve karmaşık yapıya sahip bir böcek, zihinde hayranlık ve özel bir açıklama ihtiyacı uyandırır. Bu gözlem, onun doğal seçilim kuramını geliştirdiği dönemdeki düşünsel mücadelesini de yansıtır: Doğadaki düzen ve karmaşıklık, mucizevi müdahaleler olmadan da açıklanabilir.

Bugün bu söz, insanın bilimsel düşünceye geçerken yaşadığı psikolojik direnci anlamak açısından değerlidir. Karmaşıklık karşısında duyulan hayranlık ile doğal yasaların yeterliliğini kabul etme arasındaki gerilim, bilim tarihinin ve evrim düşüncesinin önemli temalarından biridir.

Bu not, Darwin'in 1838 yılında tuttuğu "Notebook N" adlı özel defterinde yer alır. 1830'ların sonu, Darwin'in Beagle yolculuğundan dönüp türlerin değişimi üzerine yoğun biçimde düşündüğü, doğal seçilim fikrinin henüz olgunlaşma aşamasında olduğu bir dönemdir. Defterlerine aldığı bu tür notlar, onun dinsel açıklamalar ile doğal yasalar arasındaki gerilimi kişisel olarak nasıl işlediğini gösterir.