“Diktatörlük ağızlık getirir, ağızlık da aptallaşmayı. Bilim ancak özgür söz ortamında gelişebilir.”

Einstein bu özdeyişinde iki kavram arasında doğrudan bir nedensellik kurar: baskıcı yönetim ifade özgürlüğünü kısıtlar, ifade özgürlüğünün kısıtlanması ise düşünsel körelmeyi getirir. "Ağızlık" metaforu, düşüncenin daha başlangıçta susturulmasını çarpıcı biçimde anlatır; insan konuşamadığı zaman kısa sürede düşünmeyi de bırakır.

Sözün ikinci cümlesi bilimsel ilerlemenin koşullarına işaret eder. Bilim, varsayımların serbestçe tartışıldığı, yerleşik görüşlerin sorgulanabildiği, yanlışlanabilirliğin ve eleştirinin korkusuzca uygulanabildiği bir atmosfer gerektirir. Otoriter rejimlerde bilimin ya propaganda aracına dönüştüğünü ya da durgunlaştığını Einstein açıkça dile getirir.

Söz bugün de otoriter yönetimler, sansür ve akademik özgürlük tartışmalarında güncelliğini korumaktadır. Bilimsel faaliyetin yalnızca kurumlarla değil, aynı zamanda özgür bir kamusal alanla mümkün olduğunu hatırlatır.

Bu söz, Einstein'ın 1930'larda, Almanya'da Nazilerin yükselişi ve ifade özgürlüğünün giderek kısıtlandığı dönemde yaptığı açıklamalardan biridir. Diktatörlüğün bilim ve düşünce yaşamı üzerindeki etkilerine dair değerlendirmeleri bu dönemde yoğunlaşmıştır.