“İnsan, 'evren' dediğimiz bütünün uzay ve zamanla sınırlı bir parçasıdır. Kendisini, düşüncelerini ve duygularını geri kalan her şeyden ayrı olarak deneyimler; bu, bilincinin bir tür optik yanılsamasıdır. Bu bağdan kurtulmaya çabalamak, gerçek dinin tek konusudur. Yanılsamayı beslemek değil, yalnızca onu aşmak bize erişilebilir ölçüde iç huzuru verir.”

Bu sözde Einstein, insanın kendisini evrenden ayrı bir varlık olarak algılamasının bir bilinç yanılsaması olduğunu ileri sürer. Ona göre birey, uzay ve zamanda sınırlı küçük bir parça olmasına rağmen gerçekte bütünün bir parçasıdır; ayrılık duygusu, bilinç düzeyinde ortaya çıkan bir yanılgıdır. Bu düşünce, Doğu mistisizmiyle de örtüşen, bütünle bir olma fikrini çağrıştırır.

Einstein, gerçek din anlayışının bu yanılsamayı aşmaya yönelik olduğunu söyler. Onun için din, kurumsal ritüellerden ya da dogmalardan çok, evrenle bütünleşme ve bu bütünlüğün idrak edilmesiyle ilgilidir. Bu, Spinoza'nın doğa ile özdeşleşen Tanrı anlayışına yakın bir tutumdur. Einstein, insanın bu ayrılık duygusunu besleyen ben-merkezci eğilimlerden kurtuldukça iç huzura ulaşabileceğini belirtir. Buradaki huzur, bireysel arzuların tatmininden değil, bütünle kurulan bilinçli ilişkiden doğar.

Bu düşünceler, Einstein'ın 12 Şubat 1950'de Dünya Yahudi Kongresi'nden Robert J. Marcus'a yazdığı bir taziye mektubunda yer alır. Einstein, bu mektupta aynı dönemde Norman Salit'e yazdığı başka bir taziye mektubundaki ilk cümleyi de kullanmıştır. Mektup, ölüm karşısında teselli arayan birine, varoluşun bütünlüğü içinde bir anlam çerçevesi sunma amacıyla yazılmıştır.