“Başlangıçta bilinçlilik ölçütünün değerini epeyce düşük görme eğilimindeyiz. Ama bunda haksızlık ederiz. Bu tıpkı yaşamımız gibidir; çok değerli değildir, ama sahip olduğumuz her şeydir.”

Freud bu sözde, bilinçliliğin psikanalizdeki yerini sorgulayan bir eğilime karşı çıkar. Bilinç, zihinsel yaşamın yalnızca küçük bir kısmını aydınlatır; asıl güçlü süreçler bilinçdışında gerçekleşir. Bu yüzden bilinçliliği ölçüt almanın sınırlı olduğu düşünülebilir. Freud 'başlangıçta düşük görme eğiliminde oluruz' derken işte bu kuramsal küçümsemeyi kasteder.

Ancak ikinci adımda bu eğilimi düzeltir: Bilinç her ne kadar zihinsel yaşamın tamamını kapsamasa da, bizim kendimize dair doğrudan erişebildiğimiz tek alandır. Tıpkı yaşam gibi, nesnel olarak 'az değerli' görülebilir; ama elde başka bir şey yoktur. Freud bu benzetmeyle, kusurlu olanın yok sayılamayacağını, hatta kusurlu da olsa biricik verili zemin olduğunu anlatır.

Bu pasaj, psikanalizin temel gerilimini özetler: Bilinçdışının keşfi bilincin otoritesini sarsmıştır, ama klinik çalışma yine de bilincin genişletilmesine dayanır. Terapinin amacı, bilinçdışını bilince dönüştürmektir. Dolayısıyla bilinç, sınırlı ama vazgeçilmez bir araçtır. Söz, eksik görünen şeylerin bile insan deneyiminde merkezi bir yere sahip olabileceğine dair felsefi bir uyarı da taşır.

Bu söz, Freud'un 1933'te yayımlanan 'Yeni Konferanslar' dizisinin 31. konferansı olan 'Psişik Kişiliğin Parçalanması' başlıklı metninden alınmıştır. Freud burada psikanalizin ruhsal aygıt modelini, özellikle ego, id ve süperego ilişkisini açıklarken, bilinçliliğin rolünü tartışır.