Ünlü söz
“Bir adamın testereyi, baltayı, rendeyi ayrı ayrı kullanma hakkı vardır; aynı tahta parçası üzerinde bunların kullanımını birleştiremez mi? Bıçağını etini kesmek için, çatalını tutmak için kullanma hakkı vardır; bir patent sahibi, aynı nesne üzerinde bunların kullanımını birleştirme hakkını ondan alabilir mi? Böyle bir yasa, amaçlandığı gibi kolaylıklarımızı artırmak yerine, onları korkunç biçimde kısıtlar ve sahip olduğumuz şeyleri kullanmaktan bizi tekeller yoluyla mahrum bırakır.”
— Thomas Jefferson (1743 – 1826)
İngilizce aslı
A man has a right to use a saw, an axe, a plane, separately; may he not combine their uses on the same piece of wood? He has a right to use his knife to cut his meat, a fork to hold it; may a patentee take from him the right to combine their use on the same subject? Such a law, instead of enlarging our conveniences, as was intended, would most fearfully abridge them, and crowd us by monopolies out of the use of the things we have.
Ne anlatıyor?
Jefferson bu sözünde, patent hukukunun aşırı genişletilmesinin sakıncalarını gündelik hayattan somut örneklerle anlatır. Testere, balta ve rende örneğiyle, var olan araçların farklı şekillerde bir arada kullanılmasının temel bir hak olduğunu; bıçak ve çatal örneğiyle de bu birleştirme hakkının patent tekelleriyle kısıtlanamayacağını savunur. Ona göre patente konu olabilecek şey, ancak gerçek anlamda yeni olan bir buluştur; bilinen araçların bir arada kullanılması böyle bir koruma altına alınmamalıdır.
Bu yaklaşım, Jefferson'ın yenilik ve fikirlerin serbest dolaşımı konusundaki Aydınlanmacı idealini yansıtır. Patentlerin amacı, mucitlere geçici bir teşvik sağlayarak yaratıcılığı ödüllendirmektir, ancak bu koruma toplumun mevcut bilgiye ve araçlara erişimini kısıtlamaya dönüşmemelidir. Aksi takdirde tekel hakları, insanların zaten sahip olduğu özgürlükleri daraltır.
Günümüzde patent reformu, yazılım patentleri ve 'patent trolleri' gibi tartışmalarda bu söz hâlâ güncelliğini korur. Jefferson, yenilik teşviki ile kamusal yarar arasındaki dengenin titizlikle gözetilmesi gerektiğini erken bir dönemde ve etkili biçimde dile getirmiştir.
Hangi bağlamda söylendi?
Söz, Jefferson'ın mucit Oliver Evans'a 16 Ocak 1814 tarihli mektubundan alınmıştır. Evans, otomatik un değirmeni alanında öncü bir mucitti ve patent haklarının kapsamı konusunda hukuki mücadeleler yürütmüştü. Jefferson, patent hukukunun sınırları üzerine düşüncelerini paylaşırken, tekellerin aşırı güçlenmesine karşı çıkışını somut örneklerle dile getirir.
Kaynak
- Eser: 1810s (1905)
- Künye: Letter to Oliver Evans (16 January 1814); published in The Writings of Thomas Jefferson (1905) Vol. 13, p. 66
- Kaynak bağlantısı: https://en.wikiquote.org/wiki/Thomas_Jefferson
- Özgün metin lisansı: CC BY-SA 4.0 — Wikiquote
Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.
Konular
İlgili sözler
“Bizi yaratan, ahlaki davranış kurallarımızı bir bilim meselesi haline getirseydi, acınacak derecede beceriksiz biri olurdu. Bir bilim insanına karşılık, bilim insanı olmayan binlerce kişi vardır. Onların hali ne olurdu? İnsan toplum için yaratılmıştır. Dolayısıyla onun ahlakı da bu amaca göre biçimlendirilecekti. Ona, yalnızca bununla ilgili olan bir doğru ve yanlış duygusu bahşedilmiştir.”
— Thomas Jefferson (1743 – 1826)
“Ürkek insanlar, özgürlüğün fırtınalı denizine istibdadın sakinliğini tercih ederler.”
— Thomas Jefferson (1743 – 1826)
“Cumhuriyet, insanlığın haklarıyla sürekli açık ya da gizli savaş hâlinde olmayan tek yönetim biçimidir.”
— Thomas Jefferson (1743 – 1826)
“Bütün yeryüzünün özgürlüğü bu mücadelenin sonucuna bağlıydı ve hiç bu kadar büyük bir ödül, bu kadar az masum kanla kazanılmış mıydı? Bu davanın bazı şehitleri yüzünden kendi duygularım derinden yaralandı, ama davanın başarısız olmasındansa dünyanın yarısının harap olduğunu görmeyi tercih ederdim. Keşke her ülkede yalnızca bir Adem ile bir Havva kalsa ve özgür kalsalar, bu şimdiki durumdan daha iyi olurdu.”
— Thomas Jefferson (1743 – 1826)
“İnsan, onlara hiçbir zaman ihtiyaç duymayacağını umsa da silah sahibi olmayı sever.”
— Thomas Jefferson (1743 – 1826)
“Mimarlık büyük bir ilgiyi hak ediyor. Sayımız her 20 yılda ikiye katlandığından evlerimizi de ikiye katlamalıyız. Ayrıca öyle dayanıksız malzemelerden inşa ediyoruz ki evlerimizin yarısı her 20 yıllık sürede yeniden yapılmak zorunda. Dolayısıyla bu süre içinde nüfusumuzun dörtte üçü için ev inşa edilmesi gerekiyor. Öyleyse mimarlık en önemli sanatlar arasındadır ve bu kadar çok şey gösteren bir sanata zevk katmak arzu edilir.”
— Thomas Jefferson (1743 – 1826)