“İnsan ne muazzam, ne akıl almaz bir makinedir! Kendi özgürlüğünü savunmak uğruna emeğe, açlığa, kırbaca, hapse ve ölümün kendisine katlanabilir; ama bir an sonra, denemesinde kendisini ayakta tutan tüm bu güdülere sağır kesilir ve hemcinslerine öyle bir esaret dayatır ki, bunun bir saati, başkaldırıp karşı çıktığı o esaretin çağlar boyu süreninden daha fazla sefaletle doludur.”

Jefferson bu sözüyle insan doğasındaki derin ve rahatsız edici çelişkiye işaret ediyor: İnsan kendi özgürlüğü söz konusu olduğunda olağanüstü fedakârlıklar yapabilen, dayanılmaz acılara göğüs gerebilen bir varlıktır. Yine de aynı insan, kendi mücadelesini tamamladıktan hemen sonra başkalarını köleleştirmeye yönelebilir; üstelik kendi katlandığından da ağır bir esareti başkalarına dayatabilir.

Sözün ironisi, bireysel özgürlük tutkusu ile başkalarının özgürlüğünü hiçe sayma arasındaki uçurumdadır. Jefferson insanı "makine" olarak nitelerken mekanik bir varlıktan çok kendi içinde çelişkiler barındıran, davranışları öngörülemez bir bütünü kasteder. Bir yanda insanın özgürlük uğruna gösterdiği direnç ve onur, öte yanda başkalarını esaret altına almaktaki umursamazlığı aynı varlıkta bir arada bulunabilir.

Bu sözün tarihsel açıdan en çarpıcı yanı, Jefferson'ın kendisinin de köle sahibi olmasıdır. Onun insan doğasındaki bu çelişkiyi kendi yaşamında da yaşadığı sıklıkla vurgulanmıştır. Bu bakımdan söz, yalnızca genel bir insanlık gözlemi değil; aydınlanmacı ideallerle kölelik kurumu arasındaki çelişkinin en net ifadelerinden biri olarak da okunabilir. Söz, bugün de insan hakları söylemi ile dışlayıcı uygulamalar arasındaki uçurumları düşünmek için güçlü bir çerçeve sunmaktadır.

Bu sözler, Jefferson'ın 24 Ocak 1786 tarihinde Fransız yazar ve diplomat Jean Nicolas Démeunier'ye yazdığı mektuptan alınmıştır. Démeunier o sırada Encyclopédie Méthodique için Amerika Birleşik Devletleri hakkında bir bölüm hazırlamaktaydı ve Jefferson'a Amerikan toplumu, kurumları ve kölelik konusunda sorular yöneltmişti. Jefferson mektupta, Amerikan toplumunu Avrupalı okuyuculara tanıtırken kölelik kurumuna ilişkin eleştirel gözlemler de yapmıştır. Sözün geçtiği bölümde, insanların kendi özgürlükleri için verdikleri mücadele ile başkalarını köleleştirmeleri arasındaki çelişkiyi Amerika örneği üzerinden tartışmaktadır. Mektup, Jefferson'ın düşüncesindeki özgürlük idealleri ile kölelik gerçeği arasındaki gerilimleri anlamak açısından önemli bir kaynaktır.