Ünlü söz
“Yeni görüşler, sırf henüz yaygın olmadıkları gerekçesiyle her zaman kuşkuyla karşılanır ve genellikle onlara karşı çıkılır.”
— John Locke (1632 – 1704)
İngilizce aslı
New opinions are always suspected, and usually opposed, without any other reason but because they are not already common.
Ne anlatıyor?
Locke bu sözüyle, insanların alışılmış düşünce kalıplarının dışına çıkan fikirlere karşı gösterdiği yaygın direnci eleştiriyor. Ona göre yeni bir görüşün reddedilmesinin en önemli nedeni çoğu zaman görüşün kendisinin yanlış ya da tutarsız olması değil, sadece tanıdık ve yerleşik olmamasıdır. İnsan zihni, bilinmeyen karşısında temkinli davranır ve çoğunluğun benimsediği düşüncelerle çelişen fikirlere peşin bir kuşkuyla yaklaşır.
Bu gözlem, Locke'un bilgi ve inançların oluşumu üzerine düşünceleriyle doğrudan bağlantılıdır. İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme adlı eserinde, zihnin doğuştan gelen fikirlerle değil, deneyim ve akıl yürütmeyle bilgiye ulaştığını savunur. Bu nedenle hakikati arayan kişinin, bir düşünceyi yalnızca yaygınlığı veya yeniliği açısından değil, kanıtlar ve akıl yürütme yoluyla değerlendirmesi gerekir. Söz, dogmatik alışkanlıkların entelektüel ilerlemeyi nasıl engelleyebileceğine dair erken modern bir uyarı niteliğindedir.
Bugün de bilimde, sanatta ve toplumsal hayatta yerleşik kabulleri sarsan fikirlere gösterilen tepkilerde benzer bir eğilim görülür. Locke'un tespiti, hakikatin ölçüsünün popülerlik ya da aşinalık değil, akıl ve kanıt olduğunu vurgular.
Hangi bağlamda söylendi?
Locke'un 1689'da yayımlanan İnsan Anlığı Üzerine Bir Deneme adlı başyapıtının ithaf mektubunda yer alır. Eser, insan bilgisinin kaynaklarını ve sınırlarını deneyimci bir yaklaşımla inceler; Locke bu ithafta eserine yönelik olası önyargıları da göz önünde bulundurarak bu tespiti yapar.
Kaynak
- Eser: An Essay Concerning Human Understanding (1689)
- Künye: Dedicatory epistle, as quoted in
- Kaynak bağlantısı: https://en.wikiquote.org/wiki/John_Locke
- Özgün metin lisansı: CC BY-SA 4.0 — Wikiquote
Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.
Konular
İlgili sözler
“Kelimeleri gevşek ve istikrarsız biçimde kullanan kişi ya dikkate alınmaz ya da anlaşılmaz.”
— John Locke (1632 – 1704)
“Hiç kuşkum yok ki, matematikteki kadar tartışmasız zorunlu sonuçlar yoluyla, kendiliğinden açık önermelerden doğru ve yanlışın ölçütleri çıkarılabilir.”
— John Locke (1632 – 1704)
“Bir şey bilen herkes, her şeyden önce şunu bilir: Cehaletinin örneklerini aramak için uzun süre uğraşmasına gerek yoktur.”
— John Locke (1632 – 1704)
“Dünyaya karşı tek çit, onun iyice bilinmesidir; genç bir beyefendi kaldırabildiği ölçüde, kademe kademe bu bilgiye sokulmalıdır ve güvenli, hünerli ellerin rehberliğinde olması koşuluyla ne kadar erken olursa o kadar iyidir.”
— John Locke (1632 – 1704)
“Akla danışılsaydı şunu öğütlerdi: Çocukların zamanı, adam olduklarında kendilerine yararlı olabilecek şeyleri edinmekle geçirilmeli; kafaları, büyük bölümünü hayatları boyunca bir daha asla düşünmedikleri (düşünmeye ihtiyaç duymadıkları kesindir) bir yığın süprüntü ile doldurulmamalıdır; zihinlerinde kalan kadarı ise onları yalnızca daha kötü hâle getirir.”
— John Locke (1632 – 1704)
“İnsanların eylemlerinin, düşüncelerinin en iyi yorumcuları olduğunu her zaman düşünmüşümdür.”
— John Locke (1632 – 1704)