Ünlü söz
“Çünkü Timaios, tanrılar hakkında insanlara konuşurken yeterli görünmek, ölümlüler hakkında bize konuşmaktan daha kolaydır. Zira dinleyicilerin bu konulardaki deneyimsizliği ve tam bilgisizliği, böyle bir konuda söz söyleyecek olana büyük bir serbestlik sağlar; tanrılar hakkında ise bildiğimiz kadarıyla durumumuz ortadadır.”
— Platon (MÖ 428 – MÖ 348)
Antik Yunanca aslı
Περὶ θεῶν γάρ, ὦ Τίμαιε, λέγοντά τι πρὸς ἀνθρώπους δοκεῖν ἱκανῶς λέγειν ῥᾷον ἢ περὶ θνητῶν πρὸς ἡμᾶς. Ἡ γὰρ ἀπειρία καὶ σφόδρα ἄγνοια τῶν ἀκουόντων περὶ ὧν ἂν οὕτως ἔχωσιν πολλὴν εὐπορίαν παρέχεσθον τῷ μέλλοντι λέγειν τι περὶ αὐτῶν: περὶ δὲ δὴ θεῶν ἴσμεν ὡς ἔχομεν.
Ne anlatıyor?
Platon bu sözüyle ilginç bir noktaya dikkat çeker: Dinleyicilerin bir konu hakkında hiçbir bilgisi yoksa, konuşmacı o konuda rahatça ve geniş bir serbestlikle konuşabilir, çünkü kimse onu yalanlayamaz ya da söylediklerini denetleyemez. Tanrılar gibi duyusal deneyimin ve ortak bilginin ötesinde kalan konular, anlatan kişiye çok fazla özgürlük tanır. Oysa ölümlüler, yani bildiğimiz dünya ve insan meseleleri hakkında konuşmak çok daha zor bir iştir; çünkü dinleyicilerin bu konularda deneyimi vardır ve anlatılanları kendi bilgileriyle karşılaştırıp değerlendirebilirler.
Bu düşünce, Platon'un bilgi kuramı ve diyalektik yöntemiyle de uyumludur: Hakikate ulaşmak, dogmatik iddialardan değil, ortak deneyim ve akıl yürütmeden geçer. Tanrılara ilişkin kesin bilgi imkânı Platon'da sınırlıdır; bu nedenle Timaios'un kozmoloji ve tanrılar hakkındaki anlatısı Platon nazarında en fazla 'olası bir öykü' olabilir. Söz, bilginin sınırlarını ve dinleyicinin eleştirel konumunun önemini vurgular.
Bugün bu söz, özellikle doğrulanması güç konularda yapılan abartılı ve denetlenemeyen iddiaların nasıl kolayca yayılabildiğine işaret eden bir uyarı olarak okunabilir.
Hangi bağlamda söylendi?
Bu sözün hangi bağlamda ve ne zaman söylendiği güvenilir kaynaklarda belgelenmemiş; bu yüzden tahmin yürütmüyoruz.
Kaynak
- Eser: Critias
- Kaynak bağlantısı: https://en.wikiquote.org/wiki/Plato
- Özgün metin lisansı: CC BY-SA 4.0 — Wikiquote
Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.
Konular
İlgili sözler
“Çünkü hepimizin söyledikleri, bir bakıma taklit ve benzetme olmak zorundadır.”
— Platon (MÖ 428 – MÖ 348)
“Bu evrenin yaratıcısını ve babasını bulmak büyük bir iştir; bulduktan sonra onu herkese anlatmak ise imkânsızdır.”
— Platon (MÖ 428 – MÖ 348)
“Bana öyle geliyor ki Nikias, hiçbir şey söylemediğini dürüstçe kabul etmek istemiyor; aksine kendi çıkmazını gizlemek için bir aşağı bir yukarı dönüp duruyor. Oysa az önce sen ve ben, kendi kendimizle çelişir görünmek istemeseydik, biz de böyle dönüp dolaşabilirdik. Şayet sözlerimiz bir mahkemede geçseydi, bunları yapmanın bir anlamı olurdu; ama böyle bir sohbette insan neden boş laflarla kendini süslesin?”
— Platon (MÖ 428 – MÖ 348)
“O zamanın insanları, siz gençler gibi bilge olmadıklarından, safça meşe ve kayaların bile ancak doğruyu söyledikleri sürece konuşmalarını dinlemekle yetinirlerdi; oysa senin için belki kimin konuştuğu ve nereden geldiği fark eder.”
— Platon (MÖ 428 – MÖ 348)
“Eğer bilgelik dolu olandan boş olana doğru akan bir şey olsaydı, bu iyi olurdu.”
— Platon (MÖ 428 – MÖ 348)
“Adlar ve tanımlar, görüşler ve duyumlar birbirleriyle zorlukla sürtüldükçe; her biri, iyi niyetli çürütmelerde sınanarak ve çekememezlikten uzak soru-cevaplarla ele alınarak, insanın gücü ölçüsünde en yüksek noktaya gerilen bir anlayış ve akıl parladı.”
— Platon (MÖ 428 – MÖ 348)