“Bununla birlikte adalet, hiçbir ülkede gerçekte bedelsiz olarak sağlanmamıştır. Avukatlar ve vekiller, en azından, her zaman taraflarca ödenmek zorundadır; ödenmezlerse, görevlerini hâlihazırda yaptıklarından daha da kötü yaparlar.”

Smith bu sözünde adalet sisteminin fiilen nasıl işlediğine dair gerçekçi bir gözlem sunar. İdeal düzeyde adaletin tüm yurttaşlara eşit ve ücretsiz sağlanması arzu edilebilir; ancak gerçekte her yargı süreci bir emek gerektirir ve bu emeğin bir bedeli vardır. Avukatların, vekillerin ve mahkeme çalışanlarının geçimini sağlamak için ödeme almaları kaçınılmazdır.

Smith'in vurguladığı ikinci nokta ise daha çarpıcıdır: Eğer bu meslek mensuplarına ödeme yapılmazsa, hizmet kalitesi düşer. Burada Smith, ekonomik teşviklerin insan davranışı üzerindeki etkisini vurgular. Ona göre, bir hizmetin karşılığı ödenmediğinde, o hizmeti sunanların çaba ve özen göstermek için maddi bir nedenleri kalmaz. Adaletin kalitesi de bu genel kuralın dışında değildir.

Bu yaklaşım, Smith'in ekonomi anlayışının bir yansımasıdır: Emek ve hizmet, doğru teşviklerle yönlendirilmeli; aksi takdirde verimlilik ve kalite düşer. Yine de Smith, adaletin bir meta gibi yalnızca piyasa koşullarına bırakılmaması gerektiğinin de farkındadır. Kamu hizmetlerinin finansmanı ile kalite gerekliliği arasında kurulacak denge, bu sözün arka planındaki asıl meseledir.

Bu söz, 'Ulusların Zenginliği'nin beşinci kitabında, adalet yönetiminin giderlerine ayrılan bölümde geçmektedir. Smith burada İngiltere'deki mahkeme masrafları, yargıç maaşları ve avukatlık ücretleri gibi konuları ele alırken, adalet hizmetinin bedelsiz olamayacağını savunur.