“Durmaksızın çalışan emek her şeyi yendi; zor koşullarda insanı sıkıştıran yokluk da.”

Virgil, insan uygarlığının doğuşunu anlattığı pasajda iki itici güce işaret eder: Sürekli ve yılmaz çalışma ile yokluğun baskısı. Roma düşüncesinde 'labor improbus' denilen bu emek, yalnızca fiziksel çaba değil, aynı zamanda inatçı ve ahlaklı bir mücadeleyi de ifade eder. İnsan, ihtiyaç ve yokluk yüzünden çalışmak zorunda kalmış, ama bu zorla çalışma onu medeniyetin nimetlerine kavuşturmuştur.

Virgil'in yaklaşımında bu durum hem bir kader hem de bir imkândır: Doğa artık kendiliğinden bolluk sunmaz; insan, alın teriyle toprağı işlemek ve bilgiyi geliştirmek zorundadır. Bu cümledeki 'vicit' fiili, emeğin zaferini vurgular; yokluğun baskısı ve sürekli çalışma, insanı hayatta tutmuş ve onu doğanın efendisi haline getirmiştir.

Bugün, emeğin ve ihtiyaçların insanlığın ilerlemesindeki kurucu rolünü anlatan evrensel bir gözlem olarak okunabilir.

Georgics (MÖ 29) · I. Kitap, 145–146. satırlar