Ünlü söz
“Filozofların bütün ekolleri, fiziksel ve ahlaki kötülük engeline çarpıp dağıldı. Geriye yalnızca, Tanrı'nın en iyisi için hareket ettiğine göre daha iyisini yapamayacağını kabul etmek kalıyor.”
— Voltaire (1694 – 1778)
Fransızca aslı
Toutes les sectes des philosophes ont échoué contre l'écueil du mal physique et moral. Il ne reste que d'avouer que Dieu ayant agi pour le mieux n'a pu agir mieux.
Ne anlatıyor?
Voltaire bu sözüyle, felsefe tarihinin en kadim sorunlarından biri olan kötülük sorununu ele alır. Dünyada acı, hastalık, felaket ve ahlaki yozlaşma bu kadar yaygınken her şeye gücü yeten ve iyi bir Tanrı'nın varlığı nasıl savunulabilir? Ona göre filozofların kurduğu hiçbir sistem, fiziksel ve ahlaki kötülüğün varlığını tatmin edici biçimde açıklayamamıştır. Epikuros'tan Stoacılara, Platonculuktan Leibniz'in iyimserliğine kadar bütün okullar bu engelde tökezlemiştir.
Sözün ikinci bölümü, Leibniz'in "mümkün dünyaların en iyisi" tezine mesafeli bir gönderme içerir. Voltaire, insan aklının bu çelişkiyi çözemediğini, sonunda Tanrı'nın en iyi şekilde davrandığını ve daha iyisinin mümkün olmadığını kabul etmekten başka yol kalmadığını söyler. Bu, bir teslimiyet ifadesi gibi görünse de aslında felsefi aklın sınırlarına dair bir uyarıdır. İnsan zihni kötülüğün neden var olduğunu tam olarak kavrayamaz; bu noktada rasyonel açıklama yerini inanca bırakır.
Bu düşünce, Voltaire'in daha sonra Candide romanında alaycı biçimde eleştireceği iyimserlik anlayışının da habercisidir. Burada ise alay yoktur; daha çok, büyük bir metafizik sorun karşısında felsefenin acizliğini açık yüreklilikle kabul eden bir düşünürün tutumudur.
Hangi bağlamda söylendi?
Söz, Voltaire'in felsefi görüşlerini alfabetik maddeler halinde topladığı Felsefe Sözlüğü'nün (Dictionnaire philosophique) 'Güç, Her Şeye Gücü Yetme' maddesinde yer alır. Eser ilk kez 1764'te yayımlanmış, daha sonra genişletilmiş baskılarla 1785-1789 arasında tam halini almıştır. Voltaire bu maddede Tanrı'nın her şeye gücünün yetmesi ile dünyadaki kötülüğün varlığı arasındaki gerilimi tartışır.
Kaynak
- Eser: Dictionnaire philosophique (1785)
- Künye: "Power, Omnipotence," Dictionnaire philosophique (ed. 1785-1789)
- Kaynak bağlantısı: https://en.wikiquote.org/wiki/Voltaire
- Özgün metin lisansı: CC BY-SA 4.0 — Wikiquote
Türkçe çeviri ve yorum 2W’nin özgün çalışmasıdır; yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır. Hata görürseniz bize bildirin.
Konular
İlgili sözler
“Ahlak bütün insanlarda aynıdır, öyleyse Tanrı'dan gelir; ibadet ise farklıdır, öyleyse insanların eseridir.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Bugün aşırı bir melankoli nöbeti içinde kendini öldüren öyle bir adam, sekiz gün bekleseydi yaşamayı isterdi.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Derler ki Tanrı her zaman büyük taburların yanındadır.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Son olarak, efendim, şuna inanıyorum ki her şey bize Ganj kıyılarından gelmiştir: astronomi, astroloji, ruh göçü, vesaire.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Boşanma muhtemelen aşağı yukarı evlilikle aynı tarihe dayanır. Yine de sanırım evlilik birkaç hafta daha eskidir.”
— Voltaire (1694 – 1778)
“Söz konusu para olduğunda, herkes aynı dindendir.”
— Voltaire (1694 – 1778)