Şiir

Gazel ('ey gönül' redifli)

Esdikçe bâd-ı subh perîşânsın ey gönül Benzer esîr-i turra-i cânânsın ey gönül Gül mevsiminde tevbe-i meyden benim gibi Zannım budur ki sen de peşîmânsın ey gönül Eşkimde böyle şu’le nedendir meğer ki sen Çün sûz u tâb giryede pinhânsın ey gönül Ben sana bâde içme güzel sevme mi dedim Benden niçün bu gûne girîzânsın ey gönül Bigânedir mu’âmeleniz akl u hûş ile Gûyâ derûn-ı sînede mihmânsın ey gönül Ayîne oldu bir nigeh-i hayretinle âb Bi’llâh ne saht âteş-i sûzânsın ey gönül Hac yollarında meş’ale-i kârbân gibi Erbâb-ı ‘aşk içinde nümâyânsın ey gönül Peymâne-i mahabbeti sundun Nedîme çün Lutf eyle câmı bâri biraz kansın ey gönül

Şiir açıklaması

Şiirde Nedim, gönlüne seslenerek sevgiliye duyduğu bağlılığı ve aşkın yarattığı huzursuzluğu anlatır. Sabah yeli, yani “bâd-ı subh”, gönlü perişan eder; gönül de sevgilinin saçının kıvrımına esir olmuş gibidir. Gül mevsiminde içkiden vazgeçmeye pişman olduğunu söyleyen şair, gönlünün de aynı pişmanlığı taşıdığını düşünür. İçki ve sevgiye ilişkin ifadeler, aşkın coşkusunu ve vazgeçememe hâlini bir arada gösterir.

Gözyaşında görülen alev, gönlün içindeki gizli yanışı; akıl ve bilinçle uyuşmayan davranışlar ise aşkın insanı nasıl etkilediğini anlatır. Gönül, aşk ehli arasında hac yolundaki kervan meşalesi gibi görünür bir imgeyle öne çıkarılır. Son beyitte şair, gönlüne sevgi kadehini sunduğunu belirtir; “peymane” sözlükte içki bardağıdır. Böylece şiir, aşkı hem yakıcı bir acı hem de gönlün yöneldiği güçlü bir coşku olarak sunar.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

bâde: Başına geldiği kelime ve tamlamalara “sonra” anlamı katarak zarf fonksiyonunda birleşik şekiller yapar.
bad: rüzgâr, yel
peymane: içki bardağı
meğer: Önceden bilinmeyen, farkında olunmayan, sonradan anlaşılan bir durumu bildiren bir söz; meğerse, meğersem.
ben: (kişi adılı): Teklik birinci kişiyi gösteren söz.
içinde: süresince, zarfında

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)