Şiir

Târîh-i Çeşme-i Hadîce Sultân Der-Üsküdâr

Âsmân-mertebe Sultân Ahmed Heft iklîmde oldur hâkân Üsküdârı edüp ihyâ lutfu Âb-ı şîrîn ile kıldı reyyân Kırk çeşme gibi bu şehri hele Eyledi çeşmeleri âbâdân Ol şehin duhter-i vâlâ-güheri Kıldı bu ayn-ı dil-ârâyı revân Eyleye Hazret-i Bârî müzdâd Ol şehin şevket ü şânın her an Bî-bedel dedi bu târîhi Nedîm Çeşme-i pâk-i Hadîce Sultân 1141 (1728-29)

Şiir açıklaması

Bu şiir, Üsküdar’daki Hadîce Sultan çeşmesini ve suyun şehre kattığı canlılığı över. İlk dizelerde Sultan Ahmed göğe erişen bir yücelikle ve “heft iklîm”in hükümdarı olarak anılır. Onun lütfuyla Üsküdar’ın “ihyâ” edildiği, yani yeniden canlandığı; tatlı suyla ferahladığı söylenir. “Kırk çeşme gibi” ifadesi, şehrin çeşmelerle donatılıp bayındır hâle gelişini vurgular.

Çeşme, Hadîce Sultan’ın gönül süsleyen “ayn”ı, yani gözü imgesiyle anlatılır; bu benzetme ona değer ve güzellik kazandırır. Son bölümde şair, saygı ve yüceltme bildiren “Hazret” unvanıyla andığı Bârî’ye yönelerek Sultan Ahmed’in şanının her an artmasını diler. Böylece eser hem çeşmeyi hem de Hadîce Sultan ile Sultan Ahmed’i över; son dizede çeşmenin tarihi 1141 (1728-29) olarak verilir.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

ihya: Yeniden canlandırma, diriltme
ayn: göz
her: önüne geldiği ismin benzerlerini "teker teker hepsi, birer birer hepsi, birer birer tamamı" anlamıyla kapsayacak şekilde genelleştiren söz
mertebe: evre, safha
hazret: Yüce kabul edilen kimselerin adlarının başına saygı, övme, yüceltme amacıyla getirilen unvan

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)