Şiir

Nevruziye

Hoşâ mübarek ü mesud ruz-i ferruh-dem Zihi küşade ve dil-keş zamane-i hurrem Bu ruz odur ki revadır makam-i hizmette Siphr-i pîr-i kuhlen-salin ola kameti ham Bu ruz odur ki sabahında sad safa muzmer Bu ruz odur ki mesasında bin ferah müdgam Bu ruz odur ki sezadır olsa bir demine Feda zamane-i sad Baykara vü müdde-i Cem Bu ruz odur ki bu salin içinde rifatle Bakılsa şöyle numayan durur misal-i âlem Bu ruz odur ki anı takvim-i asman içre Nişanlandı yine Bicis alıp eline kalem Bu ruz odur ki yazıp namını felek ikbal Dü nokta-veş kodu kaf üzre Ferkadana hem Bu ruz odur ki onun sebhu talât-i canan Şebi o talât-i zibada zülf-i ham Bu ruz odur ki revadır anı müsahib-i çarh Celâle medbe-i tarih edip kıla mu’lem Bu ruz odur ki bu sal içre sadr-i zi-şana Keremle eyledi teşrif Asaf-ı âzam

Şiir açıklaması

Nedim’in “Nevruziye” şiiri, Nevruz gününü kutlu ve sevinçli bir zaman olarak över. İlk dizelerde günün gelişi, gönülleri açan ve mutluluk veren bir dönem gibi anlatılır. “Sabahında gizli nice sevinç, akşamında bin ferah” anlamındaki sözler, günün baştan sona mutlulukla dolu olduğu izlenimini yaratır.

Şiirde gökyüzü, takvim ve yıldızlar anılır; böylece bu özel günün değeri geniş, göksel imgelerle yüceltilir. “Bir demine feda” ifadesi, bir nefeslik an uğruna uzun zamanlardan vazgeçilecek kadar büyük bir değer biçildiğini anlatır. Buradaki “dem” nefes, “feda” ise bir amaç uğruna değerinden vazgeçme anlamındadır.

Son dizelerde yüksek ve önemli bir memuriyet ya da mevki anlamındaki “makam” ile, bir yeri onurlandırma anlamındaki “teşrif” öne çıkar. Şiir, ayrıca Asaf-ı azam’ın gelişiyle bu sevincin arttığını bildirir; Nevruz’u talih, mutluluk ve saygınlıkla ilişkilendirir.

Açıklama, sözlükteki tanımlardan yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.

Metindeki kelimelerin anlamları

makam: Devlet kademesinde yüksek ve önemli memuriyet; kat, huzur, mansıp, mevki, post.
sal: Birçok kalın direk yan yana bağlanarak yapılan, düz ve korkuluksuz deniz veya ırmak taşıtı.
teşrif: bir yeri onurlandırma, şereflendirme
feda: bir amaç uğrunda değer veya varlıktan vazgeçme, uğruna verme
misal: örnek olarak alınabilen, gösterilen şey, örnek
içre: İçerisinde
dem: nefes, soluk
muzmer: Gizli, dışa vurulmamış
zamane: şimdiki zaman
takvim: Zamanı yıllara, aylara ve günlere ayıran yöntem.
içinde: süresince, zarfında

Metin: Vikikaynak · Kamu malı (telif süresi dolmuş eser)