“Dairelerimi bozma! / Dairelerime dokunma!”

Bu söz, Arşimet'in zihinsel yoğunlaşmasını ve bilime olan bağlılığını simgeleyen bir anekdotun parçasıdır. Rivayete göre Arşimet, Syracuse'un Romalılar tarafından ele geçirildiği sırada yerde çizdiği geometrik şekiller üzerinde çalışırken, bir Romalı asker ona yaklaşır. Arşimet'in çizimlerini bozmasından veya onu rahatsız etmesinden ötürü söylediği 'Dairelerimi bozma!' sözü, onun için geometrinin canından bile daha değerli olduğunu gösteren trajik ve güçlü bir imgedir.

Söz, aynı zamanda derin düşüncenin ve bilimsel merakın, dış dünyanın tehditleri karşısında bile nasıl korunmaya çalışıldığını anlatır. Arşimet'in önceliği çevresindeki savaş değil, zihnindeki ve kumdaki matematiksel problemdir. Bu, onun düşünce dünyasına olan mutlak bağlılığını ve pratik kaygılardan kopuk gibi görünen ama aslında insanlığın bilgi birikimine büyük katkı sağlayan bilimsel tutkusunu yansıtır.

Günümüzde bu ifade, bir kişinin dikkatinin veya çalışmasının dış müdahalelerle bölünmesinden duyulan rahatsızlığı esprili bir şekilde dile getirmek için de kullanılır. Ancak kökenindeki hikâye, bilim uğruna gösterilen fedakârlığın ve odaklanmanın ne kadar ileri gidebileceğinin çarpıcı bir örneğidir.

Bu söz, Arşimet'in ölümüyle ilgili ünlü anekdota dayanır. MÖ 212'de, İkinci Pön Savaşı sırasında Romalılar Syracuse'u ele geçirdiğinde, Arşimet'in evinde veya bahçesinde geometrik şekiller çizerken bir Romalı asker tarafından rahatsız edildiği ve bu sözü söyledikten sonra öldürüldüğü anlatılır. Hikâye farklı antik yazarlar tarafından aktarılır; Valerius Maximus ve Plutarkhos gibi isimler bu olayı ve sözü kaydetmiştir. Latince ifade 'Noli turbare circulos meos' biçiminde yaygınlaşmıştır; ancak Arşimet Yunanca konuşuyordu ve sözün aslı Yunanca olmalıdır. Söz, tarihsel bir kayıttan çok, Arşimet'in kişiliğini vurgulayan bir anekdot olarak değerlendirilir.