“Matematiğin önermeleri gerçekliğe ilişkin oldukları ölçüde kesin değildir; kesin oldukları ölçüde de gerçekliğe ilişkin değildir.”

Einstein bu sözüyle, matematiksel kesinlik ile deneysel gerçeklik arasındaki gerilimi özlü biçimde ifade eder. Matematik, aksiyomlarından türetilen önermeleriyle kendi içinde eksiksiz ve kesin bir sistem kurar. Ama bu kesinlik, matematiğin zorunlu olarak idealize edilmiş kavramlarla çalışmasından gelir: Nokta, doğru, sonsuzluk gibi nesneler duyusal dünyada birebir karşılığı olmayan soyutlamalardır.

Matematiksel yapılar fiziksel dünyaya uygulandığında, ideal formlar ile gerçek nesneler arasında her zaman bir uyum ölçüsü ve ölçüm hatası vardır. Örneğin Öklid geometrisi zihinde kusursuzdur; ama uzay-zamanın gerçek yapısı eğrilik içeriyorsa, bu geometrinin önermeleri artık salt kesinlik iddiası taşıyamaz. Matematikçinin elindeki kesinlik, gerçeklikten uzaklaşma pahasına elde edilir.

Söz, bilimin iki farklı doğruluk ölçütünü karşılaştırır: Matematiğin biçimsel, içsel kesinliği ile deneysel bilimlerin yaklaşık, sınanabilir gerçekliği. Einstein'ın genel görelilik kuramı, bu ikisi arasında nasıl bir köprü kurulabileceğinin en parlak örneklerinden biridir: Soyut geometrinin gerçek uzayın tarifi için nasıl vazgeçilmez hale geldiğini göstermiştir. Yine de bu bağ, matematiğin kesinliği ile fiziğin gerçekliği arasındaki farkı ortadan kaldırmaz.

Einstein bu sözleri, 27 Ocak 1921'de Prusya Bilimler Akademisi'nde verdiği "Geometri ve Deneyim" başlıklı konferansının genişletilmiş metninde dile getirdi. Genel görelilik kuramının geometrik temellerini açıklarken, saf matematik ile fiziksel gerçeklik arasındaki ilişkiyi bu çarpıcı karşıtlıkla özetledi.