“Öyleyse fizikçinin en yüksek görevi, dünya görüşünün saf tümdengelimle elde edilebileceği o en genel temel yasaları aramaktır. Bu temel yasalara giden mantıksal bir yol yoktur; onlara ancak deneyime duyulan empatik yakınlığa dayanan sezgi ulaşır.”

Einstein bu sözde, bilimsel keşfin iki aşamalı yapısını anlatır. Fizikçinin nihai amacı, evrenin işleyişini olabildiğince az sayıda, en genel ve temel yasa ile açıklamaktır. Bu yasalardan yola çıkarak olgular tümdengelim ile türetilebilir; bu yönüyle bilim mantıksal ve sistemli bir disiplindir. Fakat bu temel yasaların kendilerinin keşfi mantıksal bir çıkarım zincirinin sonucu değildir.

Einstein, temel yasalara giden yolun "Einfühlung in die Erfahrung", yani deneyime empatik bir nüfuz, deneyimle sezgisel bir kaynaşma gerektirdiğini vurgular. Buradaki sezgi, keyfi bir tahmin değil; uzun süreli gözlem, düşünce deneyleri ve olgulara derinlemesine aşinalık sonucu ortaya çıkan yaratıcı bir sıçramadır. Einstein'ın kendi yöntemini özetleyen bu görüş, bilimin yalnızca veri toplamaktan ibaret olmadığını, kuramsal hayal gücünün ve estetik bütünlük arayışının da bilimsel yaratıcılığın merkezinde yer aldığını gösterir.

Söz, bilim felsefesi açısından keşif bağlamı ile gerekçelendirme bağlamı arasındaki ayrıma işaret eder: Yasalar keşfedildikten sonra mantıksal olarak sınanabilir, ama keşif sürecinin kendisi mantık kurallarıyla tarif edilemez.

Einstein bu sözleri, 26 Nisan 1918'de Alman Fizik Derneği'nde Max Planck'ın altmışıncı doğum günü vesilesiyle yaptığı konuşmada söyledi. Planck'ın bilimsel yaklaşımını ve fiziksel dünya görüşü arayışını değerlendirirken, temel fizik yasalarının sezgisel keşfine dair kendi bilim felsefesini dile getirdi.