“Söyle bana, hiçbir şey yapılmış mıydı?”

Leonardo'nun bu kısacık sorusu, onun dünyaya bakışını özetleyen bir meydan okuma gibidir. Burada 'yapılmış' sözcüğü yalnızca bir işin bitirilmesini değil; bir fikrin, bir buluşun ya da bir sanat eserinin gerçek anlamda tamamlanıp tamamlanmadığını sorgular. Leonardo için 'yapmak', var olanı tekrarlamak değil, insanlığın bilgi ve beceri sınırlarını ileri taşımaktır. Bu yüzden soru, bir yandan geçmişte ortaya konanları küçümser gibi görünürken, öte yandan geleceğe dönük bir arayışı ima eder.

Söz aynı zamanda Leonardo'nun bitmek bilmeyen merakını ve tatminsizliğini yansıtır. O, resimden mühendisliğe, anatomiden astronomiye kadar pek çok alanda denemeler yapmış, ancak projelerinin çoğunu tamamlayamamıştır. Bu bakış açısıyla soru, yalnızca dış dünyaya değil, kişinin kendi çalışmalarına da yöneltilmiş bir iç hesap gibidir: Bugüne kadar ortaya konanlar gerçekten 'yapılmış' sayılır mı, yoksa her şey sürekli eksik ve yeniden yapılmayı mı bekler?

Bugünün okuru için bu söz, tamamlanmış gibi görünen her başarının ardında yeni soruların ve eksiklerin bulunduğunu hatırlatır. Bitmiş sanılan bir proje, yeni bir bakışla yeniden ele alınabilir; kesin görünen bir bilgi, yeni bir kanıtla sarsılabilir. Leonardo'nun sorusu bu anlamda bir cesaret çağrısıdır: Var olanla yetinme, 'yapılmış' denilene kuşkuyla bak ve daha ötesini ara.