Kanuni Sultan Süleyman

Kanunî Sultan Süleyman, yalnızca Osmanlı İmparatorluğu'nun en uzun süre tahtta kalan padişahlarından biri olarak değil, aynı zamanda divan edebiyatına bıraktığı şiirlerle de edebiyat tarihimizde yer edinmiş bir hükümdardır. Batı kaynaklarında "Muhteşem Süleyman" diye anılırken, adaletli yönetimi dolayısıyla Doğu'da "Kanûnî" sıfatıyla bilinir. Şiirlerinde Muhibbî mahlasını kullanmış; sarayın himaye ettiği edebî ortamın hem baş mimarı hem de bu ortamın yetkin bir şairi olmuştur. Padişah kimliğiyle divan şiirinin gelişimini desteklemiş, kendisi de bu geleneğin içinde ürünler vermiştir.

Hayatına bakıldığında 1494 yılında Trabzon'da dünyaya geldiği, babası I. Selim'in tahta çıkışının ardından şehzadeliği sırasında önce Şarkî Karahisar, Bolu ve Kefe'de sancakbeyliği yaptığı, 1513'te Saruhan sancakbeyliğine atandığı görülür. Bu dönemde daha sonra başdanışmanı olacak Pargalı İbrahim ile yakın bir dostluk kurmuştur. Babasının ölümünün ardından 1520'de tahta geçmiş, saltanatı boyunca Orta Avrupa ve Akdeniz'de önemli seferlere girişmiştir. Yaklaşık kırk altı yıl süren hükümdarlığı, 1566'da Zigetvar seferi sırasında sona ermiştir. Bu uzun saltanat, ona hem siyasi hem de kültürel alanda kalıcı bir iz bırakma imkânı tanımıştır.

Sanatı açısından Muhibbî, divan şiirinin gazel, murabba ve benzeri nazım biçimlerinde, aruz vezniyle kaleme aldığı şiirlerle tanınır. Dili, dönemin divan şiiri geleneğine uygun olarak ağırlıklı biçimde Farsça ve Arapça kelimelerle örülmüş klasik Osmanlı Türkçesidir. Temaları arasında aşk, sevgilinin güzelliği, tasavvufi çağrışımlar, dünya hayatının geçiciliği ve faniliği öne çıkar. Şiirlerinde hükümdar kimliğinden çok, âşık ve kul edasıyla konuşan bir ses duyulur; cihana aldanmamak, gurura kapılmamak gibi öğütler sıkça işlenir. Bu yönüyle saray çevresinde yazılan şiire hem katılmış hem de sarayın sanat himayesini simgelemiştir.

Başlıca eserleri arasında, Muhibbî mahlasıyla yazdığı şiirlerini topladığı divanı öne çıkar. Bu divanda gazeller, murabbalar ve çeşitli manzumeler yer alır. Şiirlerinde dünyanın geçiciliğini, devletin ve makamın bir gurur vesilesi olmaması gerektiğini işleyen mısralar, edebî kimliğiyle hükümdar kimliğini ustaca birleştirdiğini gösterir. Sevgilinin güzelliği, aşkın hâlleri ve dünyevi bağlardan arınma gibi klasik divan temaları, onun şiirlerinde saray diliyle buluşur. Eserlerindeki bu ton, hükümdar şairler arasında Muhibbî'yi ayrı bir yere koyar.

Etkisi ve mirası bakımından Kanunî, yaşadığı dönemde İstanbul'u büyük bir kültür ve edebiyat merkezine dönüştürmüş, şairleri ve sanatçıları himaye etmiştir. Döneminde yetişen ve desteklenen şairler, divan edebiyatının sonraki yüzyıllara uzanan birikimini beslemiştir. Kendisinin Muhibbî mahlasıyla yazdığı divan, hükümdar şair geleneğinin önemli örneklerinden biri olarak değerlendirilir. Bugün edebiyat tarihleri onu öncelikle bir padişah olarak anmakla birlikte, divan sahibi bir şair olarak da anmaktadır. Böylece Kanunî Sultan Süleyman, siyasi ve askerî başarılarının yanında, Osmanlı sarayının edebiyata verdiği değerin simgesi olarak kültür tarihimizdeki yerini korumaktadır.