“Ayrıca Edinburgh'daki hastanede iki kez ameliyathaneye katıldım ve biri bir çocuk üzerinde olan iki çok kötü ameliyat gördüm; fakat daha tamamlanmadan koşarak çıktım. Bir daha da hiç gitmedim, çünkü beni bunu yaptırmaya yetecek kadar güçlü bir teşvik neredeyse olamazdı; bu, kloroformun o mübarek günlerinden çok önceydi. Bu iki vaka uzun yıllar boyunca zihnimi rahatsız etti.”

Darwin bu anısında, tıp eğitimi gördüğü dönemde tanık olduğu iki cerrahi operasyonun kendisinde bıraktığı kalıcı etkiyi anlatır. Dönemin anestezi olanaklarından yoksun koşullarında yapılan bu müdahaleler, genç Darwin için yalnızca tıbbi bir sahne değil, aynı zamanda şiddetli bir duygusal yüktür. 'Kloroformun mübarek günlerinden çok önce' ifadesi, modern tıbbın ağrı yönetimindeki ilerlemesinin o dönem için ne kadar uzak olduğunu vurgular. Ameliyatı izlemeye dayanamayıp kaçması, onun bilimsel merakının sınırlarını da gösterir; Darwinci dikkat, acı çeken bir canlı karşısında soğuk bir gözlemci kalamaz.

Söz aynı zamanda Darwin'in neden tıp kariyerini bırakıp doğa tarihine yöneldiğine dair kişisel bir açıklama gibidir. Onun yaşamı boyunca doğada gözlem yapmaktan aldığı dinginlik ve entelektüel tatmin, insan bedenine yönelik bu tür müdahalelerden duyduğu rahatsızlıkla karşıtlık içinde değerlendirilebilir. Bu anı, bilim insanlarının da duygusal tepkilerden bağımsız olmadığını ve mesleki yönelimin yalnızca soyut bir yetenek değil, aynı zamanda duyarlılıkla şekillendiğini ortaya koyar.

Olayın yıllar sonra bile zihnini meşgul etmesi, yaşanan travmatik deneyimlerin bilinçte nasıl iz bıraktığını sade bir dille aktarır. Darwin'in dili abartısız ve sakindir; bu da anlatının gücünü artırır. Bugün bu söz, anestezisiz cerrahinin insani maliyetini ve modern tıbbın gelişimini daha iyi kavramak için de anlamlı bir tanıklıktır.