Voltaire

François Marie Arouet ya da yaygın olarak bilinen adıyla Voltaire, Fransız Aydınlanması’nın en önemli filozoflarından, yazarlarından ve düşünürlerinden biridir. Edebiyat, felsefe, tarih ve bilim alanlarındaki üretkenliğiyle tanınan Voltaire, yaşadığı dönemin toplumsal, dinî, politik ve kültürel yapılarını radikal biçimde eleştirmiştir. Bu eleştirel tutumu ve özgürlük savunusu onu Aydınlanma hareketinin kurucu figürlerinden biri hâline getirmiştir.

21 Kasım 1694’te Paris’te doğan Voltaire, eğitimine dönemin önemli okullarından Collège Louis-le-Grand’da başladı ve burada sekiz yıl boyunca öğrenim gördü. Aldığı klasik eğitim, ileride geliştireceği edebî ve felsefî yaklaşımın temellerini attı. Gençlik yıllarından itibaren keskin zekâsı ve hiciv yeteneğiyle dikkat çeken Voltaire, Fransız monarşisinin ve Katolik Kilisesi’nin katı sansür uygulamalarıyla sık sık karşı karşıya geldi.

Voltaire, son derece çok yönlü ve üretken bir yazardı. Oyunlar, romanlar, şiirler, denemeler, tarih çalışmaları ve bilimsel açıklamalar da dâhil olmak üzere hemen her yazınsal türde eser verdi. Geride 20 binden fazla mektup ve 2 binden fazla kitap ya da kitapçık bıraktı. Eserlerinde özellikle dinî dogmaları, hoşgörüsüzlüğü ve dönemin Fransız kurumlarını iğneleyici bir dille ele aldı. Onun için yazı, toplumsal özgürlüklerin savunulmasında en güçlü araçlardan biriydi.

Voltaire’in en ünlü eseri ve başyapıtı sayılan Candide, dönemin birçok olayını, düşünürünü ve felsefi görüşünü eleştiren bir romandır. Özellikle Gottfried Leibniz’in dünyanın “mümkün dünyaların en iyisi” olduğu yönündeki iyimserlik anlayışına karşı sert bir hiciv niteliği taşır. Bu eser, Aydınlanma edebiyatının en önemli örneklerinden biri olarak kabul edilir ve Voltaire’in felsefi duruşunu açık biçimde yansıtır.

Voltaire, yaşamı boyunca toplumsal özgürlüklerin yılmaz bir savunucusu oldu. Katolik Fransız Monarşisi’nin sıkı sansür yasaları altında yazıları nedeniyle baskı gördü ve sürekli tehdit altında yaşadı. Buna rağmen kaleminden taviz vermedi; hoşgörüsüzlüğe, dinî bağnazlığa ve siyasal baskıya karşı mücadelesini sürdürdü. Bu yönüyle yalnızca bir edebiyatçı değil, aynı zamanda dönemin en etkili kamu entelektüellerinden biri oldu.

Voltaire, 30 Mayıs 1778’de Paris’te hayatını kaybetti. Ardında bıraktığı devasa külliyat ve eleştirel düşünce geleneği, Fransız Aydınlanması’nın sonraki kuşaklarına ve modern düşünce tarihine kalıcı biçimde etki etti. Bugün hâlâ özgür düşüncenin, hoşgörünün ve akılcılığın simge isimlerinden biri olarak anılmaktadır.