
Friedrich Hermann Hartmann · Public domain · kaynak
Friedrich Nietzsche kimdir?
Friedrich Wilhelm Nietzsche, geleneksel düşünce kalıplarını sarsan fikirleri ve kendine özgü üslubuyla tanınan Alman klasik filolog ve filozoftur. 15 Ekim 1844'te Almanya'nın Röcken kentinde doğan Nietzsche, yaşadığı dönemde herhangi bir klasik disipline dâhil edilemeyen düşünce yapısıyla günümüzde yaşam felsefesi ekolünün kurucusu olarak kabul edilmektedir. Eserleri yalnızca felsefeyi değil; edebiyat, psikoloji ve kültür eleştirisini de derinden etkilemiştir.
Eğitiminin ardından Nietzsche, henüz 24 yaşındayken Basel Üniversitesi'nde klasik filoloji öğretmeni olarak atandı. Bu, onun akademik kariyerindeki en erken ve en dikkat çekici dönüm noktalarından biridir. Bundan önce Prusya vatandaşı olan Nietzsche, 1869'da İsviçre'ye taşındıktan sonra kendi isteğiyle vatansız kalmayı seçti. Ancak akademik yaşamı uzun sürmedi; 1879'da sağlık sorunları nedeniyle öğretmenlik görevinden istifa etmek zorunda kaldı. Bu tarihten sonra sağlığına iyi gelecek bir iklim arayışıyla sürekli seyahat etti ve çoğunlukla İtalya ile İsviçre'de yaşadı. Seyahatleri boyunca felsefi üretimini kesintisiz sürdürdü; başlıca eserlerinin büyük bölümü bu dönemde ortaya çıktı.
Nietzsche'nin düşünce dünyası; ahlak, din, sanat ve insan doğasına yönelik kökten sorgulamalar üzerine kuruludur. Yerleşik değer yargılarını, özellikle de Batı metafiziğini ve Hristiyan ahlakını eleştiren yaklaşımıyla felsefede yeni bir çığır açmıştır. Onun yazıları, sistematik bir felsefe kurmaktan çok, aforizmalar ve denemeler aracılığıyla düşünmeyi kışkırtan bir üsluba sahiptir. Bu yönüyle Nietzsche, yalnızca bir düşünür değil, aynı zamanda dil ve ifade biçimleri üzerinde de kalıcı etkiler bırakan bir yazar olarak değerlendirilir.
1889 yılına gelindiğinde 45 yaşındaki Nietzsche, zihinsel sorunlar nedeniyle bedensel yetilerini kaybetti ve tek başına günlük işlerini yürütemez hâle geldi. Aynı yıllarda Avrupa'da giderek yayılan şöhretini bilinçli olarak deneyimleyemedi. Yaşamının geri kalanını önce annesinin, sonra da kız kardeşinin bakımı altında geçirdi. 25 Ağustos 1900'de Weimar'da hayatını kaybetti. Ardında bıraktığı düşünsel miras, 20. yüzyıl felsefesini, sanatını ve kültürünü şekillendiren temel etkenlerden biri haline gelmiştir.
Biyografi, Vikipedi ve Wikidata bilgilerinden yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Friedrich Nietzsche sözleri (145)
“Haset ve kıskançlık, insan ruhunun mahrem yerleridir.”
“Kör öğrenciler olmadan bir insanın ve eserinin etkisi hiçbir zaman büyük olmamıştır. Bir bilgiyi zafere ulaştırmak çoğu zaman yalnızca şu anlama gelir: onu aptallıkla öyle evlendirmek ki, aptallığın ağırlığı bilgi için de zaferi zorlasın.”
“Derin düşünen insanlar, başkalarıyla ilişkilerinde kendilerini komedyen gibi hissederler; çünkü anlaşılmak için önce hep bir yüzeysellik numarası yapmak zorunda kalırlar.”
“Kanaatler, hakikatin yalanlardan daha tehlikeli düşmanlarıdır.”
“Birçok insan bir kez girdiği yol konusunda inatçıdır; hedef konusunda ise çok azı.”
“Halk trajediden aslında iyice duygulanmaktan, bir kez olsun içini döküp ağlayabilmekten fazlasını istemez.”
“Bıkkınlık verecek kadar tüketilmiş şu iyimserlik ve kötümserlik sözcüklerini bir kenara atın! Çünkü onları kullanma nedeni her geçen gün daha da ortadan kalkıyor: bugün yalnızca gevezelerin onlara hâlâ kaçınılmaz biçimde ihtiyacı var.”
“Gününün üçte ikisini kendine ayırmayan kişi bir köledir.”
“Bir düşünürü umutsuzluğa sürükleyebilecek şeyler arasında şu bilgi de vardır: Mantıksızlık insan için zorunludur ve mantıksızlıktan pek çok iyi şey doğar.”
“Her güne iyi başlamanın en iyi yolu, uyanırken en azından bir insana sevinç verip veremeyeceğini düşünmektir.”
“Bu arada söyleyeyim: Yahudi sorunu bütünüyle yalnızca ulusal devletler içinde vardır; çünkü buralarda onların faaliyet gücü ve daha yüksek zekâsı, uzun bir acı okulunda kuşaktan kuşağa biriktirdikleri tinsel ve istemsel sermaye, kıskançlık ve nefret uyandıracak ölçüde ağır basmak zorundadır; öyle ki bugün hemen bütün uluslarda -ve bunlar kendilerini ne kadar ulusal olarak doğururlarsa o kadar çok- Yahudileri her türlü kamusal ve içsel kötülüğün günah keçisi olarak mezbahaya götürme yolundaki yazınsal kabalık giderek yaygınlaşmaktadır.”
“Birbirine karşıt iki parti, sosyalist parti ile ulusal parti -ya da Avrupa'nın farklı ülkelerinde nasıl adlandırılıyorlarsa- birbirlerinin dengidir: İkisini de harekete geçiren güçler kıskançlık ve tembelliktir.”
“İrade özgürlüğü öğretisi, egemen sınıfların bir icadıdır.”
“Zeus istiyordu ki insan, öteki belalarla ne kadar eziyet çekse de yaşamı bir yana atmasın, tersine her seferinde yeniden eziyet çektirilmeye devam etsin. Bunun için insana umudu verir: Umut, gerçekte belaların en kötüsüdür, çünkü insanın ıstırabını uzatır.”
“Büyük zihinlerin bile yalnızca beş parmak genişliğinde deneyimi vardır; hemen yanı başında düşünmeleri biter ve onların sonsuz boş uzamı ile aptallıkları başlar.”
“Kural benim için her zaman istisnadan daha ilginçtir – böyle hisseden kişi, bilgide çok ileridir ve inisiye olanlardan sayılır.”
“Bir Alman büyük şeyler yapmaya yeteneklidir, ama bunları gerçekten yapması olası değildir: Çünkü itaat edebildiği yerde itaat eder; bu da zaten tembel bir zihne iyi gelir.”
“Tarih neredeyse sadece […] sonradan aklanmış kötü insanlardan söz eder.”
“Bir genç, en kesin biçimde, kendisi gibi düşüneni kendisinden farklı düşünenden daha fazla önemsemeye yönlendirildiğinde bozulur.”
“Usta ve öğrenci — Bir ustanın insanlığının gereği, öğrencilerini kendisine karşı uyarmasıdır.”
“Şişirme kendini: yoksa küçük bir iğne darbesi bile patlatır seni.”
“İzlemek de yönetmek de nefret verici bana. // İtaat mı? Hayır! Ve tekrar hayır — yönetmek!”
“Ölen Neron'un düşüncesi: qualis artifex pereo! (Nasıl bir sanatçı olarak ölüyorum!) ölen Augustus'un da düşüncesiydi: Oyuncu kibirliği! Oyuncu gevezeliği! Ve tam da ölen Sokrates'in karşıtı!”
“Kendi evimde otururum, // Hiç kimseyi hiçbir zaman taklit etmedim // Ve - kendi kendine gülmeyen // Her ustaya güldüm.”
“Hiçbir galip şansa inanmaz.”
“Mistik açıklamalar derin sayılır; gerçek şu ki, bunlar daha yüzeysel bile değildir.”
“Pürüzsüz buz, iyi dans etmesini bilen için bir cennettir.”
“Tanrı öldü! Tanrı ölü kaldı! Ve onu biz öldürdük! Biz, katillerin katili, kendimizi nasıl avutacağız?”
“Acıma, az gururlu olanlar ve büyük fetihler için umudu bulunmayanlar arasında en hoş duygudur: Onlar için kolay av – ki her acı çeken böyledir – büyüleyici bir şeydir. Acımaya, zevk kadınlarının erdemi olarak övgüler dizilir.”
“Hiçbir şeyi başkalarıyla, sır saklama mührünü – ve onun altında olanı – paylaştığımız kadar seve seve paylaşmayız.”
Ona ait olmadığı hâlde atfedilen sözler
Aşağıdaki sözler sık sık Friedrich Nietzsche adına paylaşılır, ancak kaynaklarına göre ona ait değildir.
“Büyük olan her şeye giden yol sessizlikten geçer.”
Almanca: Der Weg zu allem Großen geht durch die Stille.
“Hiç kimse o kadar deli değildir ki, onu anlayan daha deli birini bulamasın.”
Almanca: Keiner ist so verrückt, dass er nicht einen noch Verrückteren fände, der ihn versteht.
“Düşmanlık düşmanlıkla sona ermez; düşmanlık dostlukla sona erer.”
Almanca: Nicht durch Feindschaft kommt Feindschaft zu Ende, durch Freundschaft kommt Feindschaft zu Ende.
“Kaosun düzenle karşılaştığı yerde genellikle kaos kazanır, çünkü daha iyi örgütlenmiştir.”
Almanca: Wo das Chaos auf die Ordnung trifft, gewinnt meist das Chaos, weil es besser organisiert ist.