Akıl üzerine sözler

“Başlangıçta bilinçlilik ölçütünün değerini epeyce düşük görme eğilimindeyiz. Ama bunda haksızlık ederiz. Bu tıpkı yaşamımız gibidir; çok değerli değildir, ama sahip olduğumuz her şeydir.”

“Akıl ve mantığın halledemeyeceği mesele yoktur.”

“Ben manevî miras olarak hiçbir nass-ı katı', hiçbir dogma, hiçbir donmuş, kalıplaşmış kural bırakmıyorum. Benim manevî mirasım ilim ve akıldır. Benden sonra beni benimsemek isteyenler, bu temel mihver üzerinde akıl ve ilmin rehberliğini kabul ederlerse manevî mirasçılarım olurlar.”

“Ben, savaşlarda dahi düşmanın üzerinde bir kin duymam; yalnız askerlik kurallarının uygulanmasını düşünürüm. (1937)”

“Bir toplumun eksikliği ne olabilir? Milleti millet yapan, ilerleten ve geliştiren güçler vardır: Düşünce güçleri, içtimâî güçler. Düşünceler, anlamsız, yararsız, akla sığmaz saçmalarla dolu olursa o düşünceler hastalıklıdır. Bir de içtimâî yaşayış, akıldan mantıktan uzak, yararsız, zararlı birtakım görenek ve geleneklerle dopdolu olursa yaşama sayılamaz. İlerleyemez, gelişemez, inmeliler gibi olduğu yerde bocalar kalır.”

“Bizim devlet idaresindeki ana programımız, Cumhuriyet Halk Partisi programıdır. Bunun kapsadığı prensipler, idarede ve siyasette bizi aydınlatıcı ana hatlardır. Fakat bu prensipleri, gökten indiği sanılan kitapların dogmalarıyla asla bir tutmamalıdır. Biz, ilhamlarımızı, gökten ve gaipten değil, doğrudan doğruya hayattan almış bulunuyoruz. Bizim yolumuzu çizen; içinde yaşadığımız yurt, bağrından çıktığımız Türk milleti ve bir de milletler tarihinin bin bir facia ve ıstırap kaydeden yapraklarından çıkardığımız neticelerdir.”

“Dünyada her şey için, maddiyat için, maneviyat için, hayat için, başarı için en hakikî yol gösterici ilimdir, fendir. İlim ve fennin dışında yol gösterici aramak gaflettir, cahilliktir, doğru yoldan sapmaktır. Yalnız ilmin ve fennin yaşadığımız her dakikadaki safhalarının gelişimini anlamak ve ilerlemeleri zamanında takip etmek şarttır.”

“Türkiye Cumhuriyeti'nin temeli kültürdür. Kültür, okumak, anlamak, görebilmek, görebildiğinden mana çıkarmak, intibah almak, düşünmek, zekayı terbiye etmektir.”

“Türk milletinin yürümekte olduğu ilerleme ve medeniyet yolunda, elinde ve kafasında tuttuğu meşale, pozitif bilimdir.”

“Yavaş yavaş akıllanırken hızla ihtiyatlı hale geliyorum.”

“Bu hayatta tek ihtiyacınız olan cehalet ve özgüvendir, o zaman başarı garanti olur.”

“Dünyamızdaki en parlak zihin bile çocukluğundan itibaren herhangi bir türden bir batıl inançla yetiştirilmişse, o zihnin olgunluğunda, bu batıl inancın geçerliliğine gölge düşürüyor gibi görünen herhangi bir kanıtı ya da durumu içtenlikle, önyargısızca ve vicdanlı bir şekilde incelemesi asla mümkün olmayacaktır. Kendim yapabilir miydim, ondan şüpheliyim.”

“Bir başkasının dininin budalalık olduğunu bildiğim o rahat güven, bana kendi dinimin de budalalık olduğundan şüphelenmeyi öğretiyor.”

“Hepimiz sonu gelmez biçimde hissederiz ve bunu düşünmek sanırız. Bundan da, bir nimet saydığımız bir toplam çıkar. Adı kamuoyudur. Ona saygı duyulur. Bazıları onu Tanrı'nın sesi sanır.”

“Muazzam miktarda bir zihne sahip olmalıyım; bazen bir karara varmam bir haftamı alıyor.”

“Siyaset ya da dinle ilgili beğenilmeyen bir görüş her insanın göğsünde saklıdır; çoğu durumda yalnızca bir örnek değil, birkaçı. İnsan ne kadar zekiyse, taşıdığı ve kendine sakladığı bu tür görüşlerin yükü o kadar büyüktür.”

“[B]iz bilinçli ya da bilinçsiz olarak, görüşlerimizi komşumuzun akorduna göre ayarlamaya ve onun onayını korumaya, görüşleri derinlemesine inceleyip doğru ve sağlam olduklarından emin olmaktan daha çok dikkat ederiz.”

“Buna Usta Tutku denebilir: Öz-Onay açlığı.”

“İnsanın doğruyu yanlıştan ayırt edebilmesi, diğer yaratıklara karşı zihinsel üstünlüğünü kanıtlar; ama yanlış yapabilmesi, yanlış yapamayan hiçbir yaratığa kıyasla ahlaki açıdan ondan aşağı olduğunu gösterir.”

“Bir Akıl bilgeliği vardır ve … bir de Kalp bilgeliği vardır.”

“Hiçbir şeye görünüşüne bakarak inanma; her şeye kanıta dayanarak inan. Bundan daha iyi bir kural yoktur.”

“İsa pratikten yoksun bir idealist değildir; o, pratik gerçekçidir.”

“Modern psikoloji, İsa'nın yüzyıllar önce öğrettiği şeyi kabul etmektedir: Nefret kişiliği böler, sevgi ise şaşırtıcı ve kaçınılmaz bir biçimde onu birleştirir.”

“Seni nasıl bir çılgınlık ele geçirdi!”

“Doğru olanın bilincindeki zihin.”

“Troyalılar, ata güvenmeyin. O ne olursa olsun, hediye getirirken bile Yunanlılardan korkarım.”

“Her iki duruma da hazır.”

“Bırak, dualarla tanrıların kaderi değiştirmesini ummayı.”

“Bana bir dayanak noktası verin, dünyayı yerinden oynatayım.”

“Dairelerimi bozma! / Dairelerime dokunma!”