Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0 · kaynak
Sofokles kimdir?
Sofokles, Antik Yunan'ın Eshilos ve Evripides ile birlikte anılan üç büyük tragedya yazarından biridir. Atina şehir-devletinin gelişim ve çöküş dönemlerine tanıklık eden Sofokles, yalnızca bir oyun yazarı değil aynı zamanda çeşitli resmî ve askerî görevlerde bulunmuş bir devlet adamıdır. Eserleriyle Atina tragedyasının biçimlenmesinde kalıcı bir rol oynamıştır.
Atina dışında bulunan Kolonos'ta doğan Sofokles, zengin bir silah üreticisi olan Sophillos'un oğludur. Yaşamı boyunca Atina'nın siyasi ve askerî hayatına katılmış; MÖ 441'de birliğe bağlı site devletlerine katkıları yöneten kolegiumun üyesi olmuştur. MÖ 441-440 yıllarında Perikles ile birlikte Sisam'da çıkan ayaklanmayı bastırmak üzere görev almıştır. Ayrıca Salamis deniz zaferini kutlamak amacıyla düzenlenen gençler korosunu yönetmiştir. Kendisinden 16-17 yaş küçük olan Evripides'in ölümü üzerine, tragedyalarına yas giysileriyle gelerek meslektaşına duyduğu saygıyı göstermiştir.
Sofokles'in ilk birinciliği MÖ 468 yılına rastlar. İlk ödülünü Dionysia şenliğindeki tiyatro oyunu yarışmalarında kazanmıştır. Yazarlık yaşamı boyunca eser üretmeye devam etmiş, "Filoktetes" adlı oyununu 88 yaşında kendisi sahneye koymuştur. MÖ 420 yılında Asklepios'un heykelini tapınağa yerleştirilinceye kadar evinde tutması, ölümünden sonra da Atinalılar tarafından onurlandırılmasına vesile olmuştur.
Sofokles'in oyun yazarlığındaki gücü, karakter yaratımındaki derinlik ve dramatik kurgudaki ustalığıyla ilişkilendirilir. Atina tragedyasının gelişiminde, koronun rolünü azaltarak bireysel karakterleri öne çıkarmasıyla bilinir. Bu yaklaşımı, Antik Yunan tiyatrosunun sonraki kuşaklarını etkilemiştir. MÖ 413'te Peloponez Savaşı sırasında Sicilya'daki Atina kuvvetinin uğradığı yıkım, onun yaşamının son dönemlerine denk gelen önemli bir tarihsel olay olarak anılır.
Sofokles'in mirası, yalnızca kendi dönemiyle sınırlı kalmamış; eserleri Antik Yunan tragedyasının başyapıtları arasında sayılarak sonraki yüzyıllarda da sahnelenmeye ve incelenmeye devam etmiştir. MÖ 406 yılında hayatını kaybeden yazar, Atina tiyatrosunun klasik dönemini şekillendiren isimlerden biri olarak kabul edilir.
Biyografi, Vikipedi ve Wikidata bilgilerinden yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Sofokles sözleri (145)
“Düşmanlara gülmek en tatlı kahkaha değil midir?”
“Gün nasıl batıp yeniden doğuruyorsa, insana ait her şey de öyle alçalıp yükselir.”
“Büyük ruhları hedef alsan isabet edersin; ama bana karşı böyle sözler söyleyen beni ikna edemez. Çünkü kıskançlık, sahip olana sürünerek yaklaşır. Oysa küçükler, büyüklerden yoksun olduğunda burçların koruması zayıf kalır.”
“Kadın, kadınlara süsü sessizlik getirir.”
“Soylu kişi ya güzel yaşamalı ya da güzel ölmelidir.”
“Zorunlu kaderden daha büyük bir kötülük yoktur insanlar için.”
“Çünkü iyilik her zaman iyilik doğurur; aldığı iyiliğin anısı silinip giden kişi ise artık soylu bir adam olamaz.”
“Evladım, babanın talihinden daha mutlu ol; diğer her şeyde ona benzersen kötü biri olmazsın.”
“Hiçbir şeyi düşünmemekte hayat en tatlıdır.”
“Düşmanların armağanları armağan değildir ve yarar sağlamaz.”
“Evladım, mızrakla üstün gelmeyi iste; fakat her zaman tanrıyla birlikte üstün gelmeyi iste.”
“Çünkü dibinden kesiyor.”
“Emek, emeğe emek getirir.”
“Bu adam tanrılara ölüdür, ona değil.”
“Çünkü haklı olanla birlikteyken büyük düşünmek mümkündür.”
“İnsanlar gördükten sonra çok şeyi anlayabilir; ama görmeden önce hiç kimse gelecekte ne yapacağını bilemez.”
“Sen ise sözlerime dikkatlice kulak ver; eğer fırsatı iyi değerlendirememişsem, düzelt.”
“Bence kazanç getiren hiçbir söz kötü değildir.”
“Çünkü fırsat, her işin başında insanlar için en büyük yöneticidir.”
“Cesaret et bana, cesaret et evladım. Gökte her şeyi gören ve hükmeden yüce Zeus hâlâ var.”
“Nefret ettiklerin için ne aşırı öfkelen ne de onları unut.”
“Çünkü zaman rahatlık veren bir tanrıdır.”
“Ama özgür yaşamam gerekiyorsa, yönetenlerin her sözünü dinlemek zorundayım.”
“Küçük sözler çoğu zaman ölümlüleri ya yıkmış ya da kurtarmıştır.”
“Öfke soluduğunu görüyorum; ama haklılıkla birlikteyse, bunda kaygılanacak bir şey görmüyorum.”
“Bunu söyleyen sensin, ben değil. Çünkü eylemi yapan sensin; eylemler sözleri ele verir.”
“Ey yabancı, eğer bu çok dilli bağrışmaya bir son verseydin, birçoklarına layık bir dost olarak gelirdin.”
“İyi doğmuş olanlara utanç içinde yaşamak yakışmaz.”
“Çünkü ölmek en nefret edilesi şey değildir; nefret edilesi olan, birinin ölmeyi arzulayıp da bunu bile elde edememesidir.”
“Aklına imreniyorum, ama korkaklığından nefret ediyorum.”
Ona ait olmadığı hâlde atfedilen sözler
Aşağıdaki sözler sık sık Sofokles adına paylaşılır, ancak kaynaklarına göre ona ait değildir.
“Bütün zaman, doğru olanı söylemeye uygundur.”
Antik Yunanca: ὁ πᾶς πρέπει ἐννέπειν τὰ δίκαια χρόνος.
“Kötü duruma düşen adamdan uzak durur dostlar.”
Antik Yunanca: ἀνδρὸς κακῶς πράσσοντος ἐκποδὼν φίλοι.
“Kısa sözde çok bilgelik bulunur.”
Antik Yunanca: βραχεῖ λόγῳ δὲ πολλὰ πρόσκειται σοφά.
“Her gün, daha iyi şeyler öğrenmek mümkün olduğu sürece, öğrenmeye devam etmek gerekir.”
Antik Yunanca: προσλαμβάνειν δὲ δεῖ καθ᾿ ἡμέραν ἀεί, ἕως ἂν ἐξῇ μανθάνειν βελτίονα.
“Her zaman yararlı bir şeyler öğrenmeyi arzula.”
Antik Yunanca: ἀεί τι βούλου χρήσιμον προσμανθάνειν.
“Tanrı, tembellik edenlere yardım etmez.”
Antik Yunanca: θεὸς δὲ τοῖς ἀργοῦσιν οὐ παρίσταται.
“Kutsal hayaller ve var olanların gölgeleri.”
Antik Yunanca: φαντάσματα θεῖα, καὶ σκιαὶ τῶν ὄντων.