
Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0 · kaynak
Sofokles kimdir?
Sofokles, Antik Yunan'ın Eshilos ve Evripides ile birlikte anılan üç büyük tragedya yazarından biridir. Atina şehir-devletinin gelişim ve çöküş dönemlerine tanıklık eden Sofokles, yalnızca bir oyun yazarı değil aynı zamanda çeşitli resmî ve askerî görevlerde bulunmuş bir devlet adamıdır. Eserleriyle Atina tragedyasının biçimlenmesinde kalıcı bir rol oynamıştır.
Atina dışında bulunan Kolonos'ta doğan Sofokles, zengin bir silah üreticisi olan Sophillos'un oğludur. Yaşamı boyunca Atina'nın siyasi ve askerî hayatına katılmış; MÖ 441'de birliğe bağlı site devletlerine katkıları yöneten kolegiumun üyesi olmuştur. MÖ 441-440 yıllarında Perikles ile birlikte Sisam'da çıkan ayaklanmayı bastırmak üzere görev almıştır. Ayrıca Salamis deniz zaferini kutlamak amacıyla düzenlenen gençler korosunu yönetmiştir. Kendisinden 16-17 yaş küçük olan Evripides'in ölümü üzerine, tragedyalarına yas giysileriyle gelerek meslektaşına duyduğu saygıyı göstermiştir.
Sofokles'in ilk birinciliği MÖ 468 yılına rastlar. İlk ödülünü Dionysia şenliğindeki tiyatro oyunu yarışmalarında kazanmıştır. Yazarlık yaşamı boyunca eser üretmeye devam etmiş, "Filoktetes" adlı oyununu 88 yaşında kendisi sahneye koymuştur. MÖ 420 yılında Asklepios'un heykelini tapınağa yerleştirilinceye kadar evinde tutması, ölümünden sonra da Atinalılar tarafından onurlandırılmasına vesile olmuştur.
Sofokles'in oyun yazarlığındaki gücü, karakter yaratımındaki derinlik ve dramatik kurgudaki ustalığıyla ilişkilendirilir. Atina tragedyasının gelişiminde, koronun rolünü azaltarak bireysel karakterleri öne çıkarmasıyla bilinir. Bu yaklaşımı, Antik Yunan tiyatrosunun sonraki kuşaklarını etkilemiştir. MÖ 413'te Peloponez Savaşı sırasında Sicilya'daki Atina kuvvetinin uğradığı yıkım, onun yaşamının son dönemlerine denk gelen önemli bir tarihsel olay olarak anılır.
Sofokles'in mirası, yalnızca kendi dönemiyle sınırlı kalmamış; eserleri Antik Yunan tragedyasının başyapıtları arasında sayılarak sonraki yüzyıllarda da sahnelenmeye ve incelenmeye devam etmiştir. MÖ 406 yılında hayatını kaybeden yazar, Atina tiyatrosunun klasik dönemini şekillendiren isimlerden biri olarak kabul edilir.
Biyografi, Vikipedi ve Wikidata bilgilerinden yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Sofokles sözleri (145)
“Ama adaletin zarar getirdiği durumlar da vardır.”
“Çünkü kötü bir tasarıdan daha düşmanca bir şey yoktur.”
“Eylemlerinden korkmayan kişi, sözlerden de korkmaz.”
“Eyvahlar olsun! Düşünen kişiye hiçbir yarar sağlamadığında, düşünmek ne korkunç bir şeydir.”
“Ne kendimi ne de seni üzeceğim. Bunları boş yere mi sorguluyorsun? Benden öğrenemezsin.”
“Ey kötülerin en kötüsü.”
“Doğru insanı yalnız zaman gösterir, kötüyü ise bir günde bile tanırsın.”
“Çünkü hızlı düşünenler güvenli değildir.”
“Kibir tiranı doğurur; kibir, yersiz ve faydasız şeylerle aşırı derecede dolup taştığında, en yükseğe çıkıp dik uçurumdan zorunluluğun içine atlar; orada ayağına yarar hiçbir şey kalmaz.”
“Akıllı kişi, yeni olanı eskiye dayanarak kestirir.”
“Kaderin kararları üstün olan ve hiçbir şeyin önsezisi net olmayan bir insan neyden korkmalı ki? En iyisi, gücü yettiğince, rastgele yaşamak.”
“Ben ise kendimi iyilik veren Talih'in çocuğu sayarak onursuz kalacak değilim. Çünkü doğuştan o annenin çocuğuyum; beni akraba sayılan aylar, küçük ve büyük olarak ayırdı. Böyle bir soydan geldikten sonra, bir başkası olup çıkmam hiçbir zaman, soyumu öğrenmekten vazgeçecek kadar.”
“Acıların en çok keder verenleri, kendi seçimimizle gelmiş görünenleridir.”
“Her şey zamanında güzeldir.”
“Öyleyse ölümlü biri, hayatının sınırını acı bir şey yaşamadan geçmedikçe, son gününü bekleyip de hiç kimseye mutlu dememeli.”
“Çünkü Zeus, büyük dilin böbürlenmelerinden fazlasıyla nefret eder.”
“Tanrılar kenti büyük bir sarsıntıyla sarsıp sonra yeniden doğrulttular.”
“Çünkü bütün kenti yöneten ama en iyi kararlara sarılmayan, korkudan dilini tutan kimse, şimdi de eskiden de en kötü insandır bence; ve kendi vatanından daha çok bir dostunu düşünen kişiyi de hiçe sayarım.”
“Çünkü kimse kötü haberler getiren haberciden hoşlanmaz.”
“Çünkü insanlar için gümüş kadar kötü bir para yeşermedi. Şehirleri yıkan budur; insanları evlerinden eden budur. İyi zihinleri eğitip utandırır, kötü işlere sapmaya götürür ölümlüleri. İnsanlara her türlü hilekârlığı ve her işte dinsizliği gösterdi. Ama para karşılığında bunları yapanlar, zamanı gelince cezalarını çektiler.”
“Böylece nereden kazanç sağlamanız gerektiğini bilerek onu kapın ve öğrenin ki her yolla kazanç peşinde koşmak gerekmez. Zira utanç verici kazançlardan, kurtulanlardan çok mahvolanları görürsünüz.”
“Alçakça kazançlar felaketler doğurur.”
“Nice harikulade şey vardır, ama insandan daha harikulade hiçbir şey yoktur.”
“Kendi felaketlerinden kaçmak en tatlı şeydir, ama dostları felakete sürüklemek acı vericidir.”
“Kim benim gibi birçok kötülük içinde yaşar da ölmek ona kâr getirmez?”
“Çünkü, efendim, felakete uğrayanlarda bir kez doğmuş olan akıl asla yerinde durmaz, dışarı çıkar.”
“Kötülükleri tatmamış bir yaşamı olanlar mutludur.”
“Kötülük, tanrının aklını felakete sürüklediği kişiye bir gün iyi gibi görünür.”
“Çünkü kendi evinde iyi bir adam olan kimse, devlette de adil olduğunu gösterecektir.”
“Yalnızca senin söylediğin doğruymuş ve başka hiçbir şey doğru değilmiş gibi, kendinde tek bir düşünceyi taşıma.”
Ona ait olmadığı hâlde atfedilen sözler
Aşağıdaki sözler sık sık Sofokles adına paylaşılır, ancak kaynaklarına göre ona ait değildir.
“Bütün zaman, doğru olanı söylemeye uygundur.”
Antik Yunanca: ὁ πᾶς πρέπει ἐννέπειν τὰ δίκαια χρόνος.
“Kötü duruma düşen adamdan uzak durur dostlar.”
Antik Yunanca: ἀνδρὸς κακῶς πράσσοντος ἐκποδὼν φίλοι.
“Kısa sözde çok bilgelik bulunur.”
Antik Yunanca: βραχεῖ λόγῳ δὲ πολλὰ πρόσκειται σοφά.
“Her gün, daha iyi şeyler öğrenmek mümkün olduğu sürece, öğrenmeye devam etmek gerekir.”
Antik Yunanca: προσλαμβάνειν δὲ δεῖ καθ᾿ ἡμέραν ἀεί, ἕως ἂν ἐξῇ μανθάνειν βελτίονα.
“Her zaman yararlı bir şeyler öğrenmeyi arzula.”
Antik Yunanca: ἀεί τι βούλου χρήσιμον προσμανθάνειν.
“Tanrı, tembellik edenlere yardım etmez.”
Antik Yunanca: θεὸς δὲ τοῖς ἀργοῦσιν οὐ παρίσταται.
“Kutsal hayaller ve var olanların gölgeleri.”
Antik Yunanca: φαντάσματα θεῖα, καὶ σκιαὶ τῶν ὄντων.