Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0 · kaynak
Sofokles kimdir?
Sofokles, Antik Yunan'ın Eshilos ve Evripides ile birlikte anılan üç büyük tragedya yazarından biridir. Atina şehir-devletinin gelişim ve çöküş dönemlerine tanıklık eden Sofokles, yalnızca bir oyun yazarı değil aynı zamanda çeşitli resmî ve askerî görevlerde bulunmuş bir devlet adamıdır. Eserleriyle Atina tragedyasının biçimlenmesinde kalıcı bir rol oynamıştır.
Atina dışında bulunan Kolonos'ta doğan Sofokles, zengin bir silah üreticisi olan Sophillos'un oğludur. Yaşamı boyunca Atina'nın siyasi ve askerî hayatına katılmış; MÖ 441'de birliğe bağlı site devletlerine katkıları yöneten kolegiumun üyesi olmuştur. MÖ 441-440 yıllarında Perikles ile birlikte Sisam'da çıkan ayaklanmayı bastırmak üzere görev almıştır. Ayrıca Salamis deniz zaferini kutlamak amacıyla düzenlenen gençler korosunu yönetmiştir. Kendisinden 16-17 yaş küçük olan Evripides'in ölümü üzerine, tragedyalarına yas giysileriyle gelerek meslektaşına duyduğu saygıyı göstermiştir.
Sofokles'in ilk birinciliği MÖ 468 yılına rastlar. İlk ödülünü Dionysia şenliğindeki tiyatro oyunu yarışmalarında kazanmıştır. Yazarlık yaşamı boyunca eser üretmeye devam etmiş, "Filoktetes" adlı oyununu 88 yaşında kendisi sahneye koymuştur. MÖ 420 yılında Asklepios'un heykelini tapınağa yerleştirilinceye kadar evinde tutması, ölümünden sonra da Atinalılar tarafından onurlandırılmasına vesile olmuştur.
Sofokles'in oyun yazarlığındaki gücü, karakter yaratımındaki derinlik ve dramatik kurgudaki ustalığıyla ilişkilendirilir. Atina tragedyasının gelişiminde, koronun rolünü azaltarak bireysel karakterleri öne çıkarmasıyla bilinir. Bu yaklaşımı, Antik Yunan tiyatrosunun sonraki kuşaklarını etkilemiştir. MÖ 413'te Peloponez Savaşı sırasında Sicilya'daki Atina kuvvetinin uğradığı yıkım, onun yaşamının son dönemlerine denk gelen önemli bir tarihsel olay olarak anılır.
Sofokles'in mirası, yalnızca kendi dönemiyle sınırlı kalmamış; eserleri Antik Yunan tragedyasının başyapıtları arasında sayılarak sonraki yüzyıllarda da sahnelenmeye ve incelenmeye devam etmiştir. MÖ 406 yılında hayatını kaybeden yazar, Atina tiyatrosunun klasik dönemini şekillendiren isimlerden biri olarak kabul edilir.
Biyografi, Vikipedi ve Wikidata bilgilerinden yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Sofokles sözleri (145)
“Ama insan bilge olsa bile, çok şey öğrenmek utanç verici değildir ve aşırıya da zorlamamalı.”
“Ben derim ki, her şeyi bilen bir adam olmak en üstün olsa da, bu her zaman böyle olmadığı için, iyi konuşanlardan öğrenmek güzeldir.”
“Aşk, savaşta yenilmez, aşk; sen ki mallara çökersin, genç kızların yumuşak yanaklarında geceler, denizlerin ötesine uçar, kır evlerinde dolaşırsın; ne ölümsüzlerden ne günübirlik insanlardan hiçbiri senden kaçamaz, sana yakalanan çıldırır.”
“Hata yapmak bütün insanlarda ortaktır. Ama insan bir kez hata ettikten sonra, düştüğü kötülüğü iyileştiren ve olduğu yerde dikilip kalmayan kişi artık akılsız ya da talihsiz değildir.”
“En güçlü mülk, sağgörüdür.”
“Sağduyu, mutluluğun en önde gelen koşuludur; tanrılara karşı hiçbir saygısızlık edilmemeli. Kibirlilerin büyük sözleri büyük darbelerle cezalandırılarak, yaşlılıkta sağduyuyu öğretti.”
“Eskiden beri insanlar arasında söylenen bir söz vardır: Bir ölümlünün yaşamı, ölmeden önce tam olarak öğrenilemez; ne iyi olduğu ne de kötü olduğu.”
“İyi durumda olan bir adamın, güzel sözler kazanması kaçınılmazdır.”
“Yine de iyi düşünenler için, başarılı olan kişinin bir gün düşebileceğinden korkmak doğaldır.”
“Hastayken boş konuşmak, aklı başında bir adamın işi değildir.”
“Aşka karşı, bir boksör gibi el kaldırarak direnen kişi, doğru düşünmüyor demektir.”
“Ama deneyerek bilmek gerekir; çünkü bildiğini sansan bile, denemedikçe bilgiye sahip olamazsın.”
“Susmakla suçlayana arka çıktığını bilmiyor musun?”
“Öyle ki, iki ya da daha fazla günü hesap eden kişi boşuna düşünür; çünkü bugün iyi geçmeden yarın yoktur.”
“Ve ben, kralım, iyilik yaparken hata etmeyi, kötülükle kazanmaya tercih ederim.”
“Kötülüklerden kaçtığın sürece yolculuk her zaman güzeldir.”
“Evet, söyleyeceğim; arzuma gelince şöyle düşünüyorum: Eğer bana izin varsa, isterdim; yoksa, bırak gitsin.”
“Çünkü iyilik gördükten sonra iyilik etmeyi bilen kişi, her türlü servetten daha değerli bir dost olur.”
“Ey ölüm, ölüm! Her gün böyle çağrıldığın halde neden bir türlü gelemiyorsun?”
“Ey acıyı bilmeyen Uyku, ey dertleri tanımayan Uyku, esintisiyle bize gel, iyilik getiren, iyilik getiren, ey efendi!”
“İnsan kendi doğasını bırakıp kendisine yakışmayan şeyler yaptığında her şey tatsızlaşır.”
“Tanrılardan gelen kaderlere insanların katlanması zorunludur.”
“Çünkü düşüncesi kötülüklerin anası olan kişi, başka kötülükleri de öğretir.”
“Öğret; çünkü anlamadan kınamam doğru olmaz.”
“Güven ölüyor, güvensizlik yeşeriyor.”
“Çok şey söylemek ile yerinde şeyler söylemek ayrı şeylerdir.”
“Haklı olanlar için kısa boylu bile büyük olanı yener.”
“Çünkü hayatı sözlerle değil, daha çok eylemlerle parlak kılmaya çalışırız.”
“Hiçbir şeyi küçümsememek gerekir insanın.”
“Hiç doğmamak her sözü yener; ama insan bir kez doğdu mu, geldiği yere olabildiğince çabuk geri dönmek, açık ara ikinci en iyisidir.”
Ona ait olmadığı hâlde atfedilen sözler
Aşağıdaki sözler sık sık Sofokles adına paylaşılır, ancak kaynaklarına göre ona ait değildir.
“Bütün zaman, doğru olanı söylemeye uygundur.”
Antik Yunanca: ὁ πᾶς πρέπει ἐννέπειν τὰ δίκαια χρόνος.
“Kötü duruma düşen adamdan uzak durur dostlar.”
Antik Yunanca: ἀνδρὸς κακῶς πράσσοντος ἐκποδὼν φίλοι.
“Kısa sözde çok bilgelik bulunur.”
Antik Yunanca: βραχεῖ λόγῳ δὲ πολλὰ πρόσκειται σοφά.
“Her gün, daha iyi şeyler öğrenmek mümkün olduğu sürece, öğrenmeye devam etmek gerekir.”
Antik Yunanca: προσλαμβάνειν δὲ δεῖ καθ᾿ ἡμέραν ἀεί, ἕως ἂν ἐξῇ μανθάνειν βελτίονα.
“Her zaman yararlı bir şeyler öğrenmeyi arzula.”
Antik Yunanca: ἀεί τι βούλου χρήσιμον προσμανθάνειν.
“Tanrı, tembellik edenlere yardım etmez.”
Antik Yunanca: θεὸς δὲ τοῖς ἀργοῦσιν οὐ παρίσταται.
“Kutsal hayaller ve var olanların gölgeleri.”
Antik Yunanca: φαντάσματα θεῖα, καὶ σκιαὶ τῶν ὄντων.