Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0 · kaynak
Sofokles kimdir?
Sofokles, Antik Yunan'ın Eshilos ve Evripides ile birlikte anılan üç büyük tragedya yazarından biridir. Atina şehir-devletinin gelişim ve çöküş dönemlerine tanıklık eden Sofokles, yalnızca bir oyun yazarı değil aynı zamanda çeşitli resmî ve askerî görevlerde bulunmuş bir devlet adamıdır. Eserleriyle Atina tragedyasının biçimlenmesinde kalıcı bir rol oynamıştır.
Atina dışında bulunan Kolonos'ta doğan Sofokles, zengin bir silah üreticisi olan Sophillos'un oğludur. Yaşamı boyunca Atina'nın siyasi ve askerî hayatına katılmış; MÖ 441'de birliğe bağlı site devletlerine katkıları yöneten kolegiumun üyesi olmuştur. MÖ 441-440 yıllarında Perikles ile birlikte Sisam'da çıkan ayaklanmayı bastırmak üzere görev almıştır. Ayrıca Salamis deniz zaferini kutlamak amacıyla düzenlenen gençler korosunu yönetmiştir. Kendisinden 16-17 yaş küçük olan Evripides'in ölümü üzerine, tragedyalarına yas giysileriyle gelerek meslektaşına duyduğu saygıyı göstermiştir.
Sofokles'in ilk birinciliği MÖ 468 yılına rastlar. İlk ödülünü Dionysia şenliğindeki tiyatro oyunu yarışmalarında kazanmıştır. Yazarlık yaşamı boyunca eser üretmeye devam etmiş, "Filoktetes" adlı oyununu 88 yaşında kendisi sahneye koymuştur. MÖ 420 yılında Asklepios'un heykelini tapınağa yerleştirilinceye kadar evinde tutması, ölümünden sonra da Atinalılar tarafından onurlandırılmasına vesile olmuştur.
Sofokles'in oyun yazarlığındaki gücü, karakter yaratımındaki derinlik ve dramatik kurgudaki ustalığıyla ilişkilendirilir. Atina tragedyasının gelişiminde, koronun rolünü azaltarak bireysel karakterleri öne çıkarmasıyla bilinir. Bu yaklaşımı, Antik Yunan tiyatrosunun sonraki kuşaklarını etkilemiştir. MÖ 413'te Peloponez Savaşı sırasında Sicilya'daki Atina kuvvetinin uğradığı yıkım, onun yaşamının son dönemlerine denk gelen önemli bir tarihsel olay olarak anılır.
Sofokles'in mirası, yalnızca kendi dönemiyle sınırlı kalmamış; eserleri Antik Yunan tragedyasının başyapıtları arasında sayılarak sonraki yüzyıllarda da sahnelenmeye ve incelenmeye devam etmiştir. MÖ 406 yılında hayatını kaybeden yazar, Atina tiyatrosunun klasik dönemini şekillendiren isimlerden biri olarak kabul edilir.
Biyografi, Vikipedi ve Wikidata bilgilerinden yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.
Sofokles sözleri (145)
“Çilekeş şu adamın—yalnız benim değil—her yandan, kuzeyden esen fırtınalı bir kıyı gibi dalgalarla dövüldüğü, baştan aşağı korkunç çalkantılı belaların daima onu sarstığı yerde.”
“Tanrılar iyi görür, ama geç görür; kişi tanrısal olandan vazgeçip deliliğe döndüğünde.”
“Bütün bu acıları çözen tek söz vardır.”
“Kötülüklerden ele geçirilmeyen hiç kimse yoktur.”
“İnsan yalnızca bir nefes ve bir gölgedir.”
“Bilgeler, bilgelerle birliktelik sayesinde tiran olurlar.”
“Her taşın altında bir akrep nöbet tutar.”
“Korkan kişiye her şey ses çıkarır.”
“Ama hiçbir yalan zamanın yaşlılığına kadar sürünerek ilerlemez.”
“Çünkü hiç kimse yaşlanan biri kadar yaşamayı arzulamaz.”
“İnsanlar, kötülükleri kötülüklerle iyileştirmek istediklerinde, işte orada her şey hastalanır.”
“Ey çocuk, sus; sessizliğin pek çok güzelliği vardır.”
“Her şeyi araştırma; pek çok şeyin gizli kalması da güzeldir.”
“Para insanlara dostlar bulur.”
“Gökyüzü açıkken don olunca çocuklar elleriyle sağlam buz parçasını kaptıklarında, başlangıçta taptaze hazlar duyarlar; ama sonunda gönülleri ne bırakmak ister ne de ellerindeki şeyi ellerinde tutmak kârlıdır. İşte arzu, âşıklara böyle yapar: sık sık onları hem yapmaya hem de yapmamaya istekli kılar.”
“Çünkü haklı çabaya hiçbir zaman leke bulaşmaz.”
“Çünkü sözlerin de bir hazzı vardır, mevcut dertleri unutturduklarında.”
“Çünkü Hades bile yaşlılığı sevmeyi bilmez.”
“Bu yüzden hiçbir şeyi gizleme; çünkü her şeyi gören ve her şeyi duyan zaman, her şeyi açığa çıkarır.”
“Elbette yalan söylemek güzel değildir; ama hakikatin korkunç bir yıkım getirdiği kişi için, güzel olmayanı söylemek de affedilebilir.”
“Ölümlüler uzun bir ömür sürseler de kazançtan yine de sıkı sıkı tutunurlar; ölümlüler için paradan sonra her şey ikinci sıradadır.”
“Bazıları hastalıksız insanı över; bana göre ise yoksul birinin hastalıksız olması mümkün değildir, o hep hastadır.”
“Emek sona erince emekler tatlılaşır.”
“Talih, eylemde bulunmayanların müttefiki değildir.”
“kötü durumda olanlar için mevcut kötülükleri kısa bir süreliğine bile unutmak ne hoştur.”
“Çünkü kötü durumda olan için tek bir gece sayısız gecedir, iyi durumda olan içinse gün çabucak geçer.”
“Yaşlanan adam yeniden çocuk olur.”
“Çünkü var olmamak, kötü yaşamaktan daha iyidir.”
“Ben, ölümlü bir babadan ve ölümlü bir anneden doğmuşken, akıl bakımından nasıl Zeus'tan daha bilge olabilirim ki?”
“Çünkü savaş, genç adamları avlamayı sever.”
Ona ait olmadığı hâlde atfedilen sözler
Aşağıdaki sözler sık sık Sofokles adına paylaşılır, ancak kaynaklarına göre ona ait değildir.
“Bütün zaman, doğru olanı söylemeye uygundur.”
Antik Yunanca: ὁ πᾶς πρέπει ἐννέπειν τὰ δίκαια χρόνος.
“Kötü duruma düşen adamdan uzak durur dostlar.”
Antik Yunanca: ἀνδρὸς κακῶς πράσσοντος ἐκποδὼν φίλοι.
“Kısa sözde çok bilgelik bulunur.”
Antik Yunanca: βραχεῖ λόγῳ δὲ πολλὰ πρόσκειται σοφά.
“Her gün, daha iyi şeyler öğrenmek mümkün olduğu sürece, öğrenmeye devam etmek gerekir.”
Antik Yunanca: προσλαμβάνειν δὲ δεῖ καθ᾿ ἡμέραν ἀεί, ἕως ἂν ἐξῇ μανθάνειν βελτίονα.
“Her zaman yararlı bir şeyler öğrenmeyi arzula.”
Antik Yunanca: ἀεί τι βούλου χρήσιμον προσμανθάνειν.
“Tanrı, tembellik edenlere yardım etmez.”
Antik Yunanca: θεὸς δὲ τοῖς ἀργοῦσιν οὐ παρίσταται.
“Kutsal hayaller ve var olanların gölgeleri.”
Antik Yunanca: φαντάσματα θεῖα, καὶ σκιαὶ τῶν ὄντων.