Felsefe üzerine sözler

“Adlar ve tanımlar, görüşler ve duyumlar birbirleriyle zorlukla sürtüldükçe; her biri, iyi niyetli çürütmelerde sınanarak ve çekememezlikten uzak soru-cevaplarla ele alınarak, insanın gücü ölçüsünde en yüksek noktaya gerilen bir anlayış ve akıl parladı.”

“Bu evrenin yaratıcısını ve babasını bulmak büyük bir iştir; bulduktan sonra onu herkese anlatmak ise imkânsızdır.”

“Bana öyle geliyor ki Nikias, hiçbir şey söylemediğini dürüstçe kabul etmek istemiyor; aksine kendi çıkmazını gizlemek için bir aşağı bir yukarı dönüp duruyor. Oysa az önce sen ve ben, kendi kendimizle çelişir görünmek istemeseydik, biz de böyle dönüp dolaşabilirdik. Şayet sözlerimiz bir mahkemede geçseydi, bunları yapmanın bir anlamı olurdu; ama böyle bir sohbette insan neden boş laflarla kendini süslesin?”

“Platon dostumdur, Aristoteles dostumdur, ama en büyük dostum hakikattir.”

“Felsefe yapmanın en iyi ve en güvenli yöntemi, önce şeylerin özelliklerini özenle araştırmak ve bu özellikleri deneyle saptamak, sonra da onları açıklamak için daha yavaş bir biçimde varsayımlara ilerlemek gibi görünüyor. Çünkü varsayımlar yalnızca şeylerin özelliklerini açıklamada kullanılmalı, onları belirlemede varsayılmamalıdır; ancak deneylere yol açabildikleri ölçüde bu mümkündür.”

“Yerçekiminin bu özelliklerinin nedenini olgulardan çıkaramadım ve varsayım uydurmuyorum; çünkü olgulardan çıkarılmayan her şey varsayım olarak adlandırılmalıdır ve ister metafizik ister fiziksel, ister gizli niteliklere ister mekanik olanlara dayansın, varsayımların deneysel felsefede yeri yoktur.”

“Geometrik düşünceler, basit oldukları ölçüde zarif sayılırlar ve vaat ettikleri kullanım kadar övgüyü hak ederler.”

“Mekanik de olsa faydalı şeyler, Pappus'tan öğrendiğimiz üzere, geometrideki faydasız spekülasyonlara haklı olarak tercih edilir.”

“Benim yargıma göre düzlem geometriye doğru çizgi ile daireden başka hiçbir çizgi kabul edilmemelidir.”

“Elips, konik kesitlerin en basitidir, en iyi bilinenidir, daireye en yakınıdır ve bir düzlemde elle en kolay çizilenidir. Gerçi birçok kişi, ifade edildiği denklemin basitliği yüzünden paraboli ondan önce tercih eder. Fakat bu gerekçeyle parabol dairenin kendisinden bile önce tercih edilmeliydi ki bu asla yapılmaz. Öyleyse denklemin basitliğinden yola çıkan akıl yürütme geçerli değildir. Modern geometriciler denklem spekülasyonuna fazlasıyla düşkündür.”

“Şekillerin basitliği, onların oluşum ve düşünce bakımından basitliğine bağlıdır; bir denklem ise bir şeklin üretildiği ve kavranmasını kolaylaştıran (geometrik ya da mekanik) bir tariften başka bir şey değildir.”

“Başka hiçbir kanıt olmasaydı bile, başparmak beni Tanrı'nın varlığına ikna ederdi.”

“Çünkü benim kendime benzememden ve onların da kendilerine benzemesinden başka arzu ettiğim bir şey yok.”

“Bir vahşi, tahta tanrısına inanmayı bıraktıysa, bu Tanrı'nın olmadığı anlamına gelmez; yalnızca Tanrı'nın tahtadan olmadığı anlamına gelir. (Surat Kahvehanesi)”

“İnsan düşünmeyi öğrendiyse, ne hakkında düşünürse düşünsün, her zaman kendi ölümü hakkında düşünür.”

“Bütün doğrular paradokstur. Aklın düz sonuçları yanılgılıdır; deneyimin saçma sonuçları ise şaşmaz.”

“İki doğrunun birbiriyle çeliştiğini gördüğün aşamaya henüz ulaşmadıysan, düşünmeye daha başlamamışsın demektir.”

“İsa, tek bir sözle bile kişisel dirilişi ve kişiliğin mezar ötesindeki ölümsüzlüğünü asla doğrulamamıştır.”

“Öte yandan başka taraflardan da benzer sesler işittim; hiçbir yerde bilim ile şiirin bağdaşabileceği kabul edilmek istenmiyordu. Bilimin şiirden doğmuş olduğu unutuluyor, zamanların değişmesiyle her ikisinin daha yüksek bir düzeyde, karşılıklı yarar sağlamak üzere dostça yeniden buluşabilecekleri düşünülmüyordu.”

“İnsan, çabaladığı sürece yanılır.”

“Ben, sürekli olumsuzlayan ruhum.”

“Yasa güçlüdür, zorunluluk daha güçlü.”

“Geçici olan her şey yalnızca bir benzetmedir.”

“Sanat kendi başına ve kendisi için soyludur; bu yüzden sanatçı bayağı olandan korkmaz. Evet, onu içine aldığı anda bayağı olan da soylulaşmış olur ve böylece en büyük sanatçıların egemenlik haklarını cesaretle kullandıklarını görürüz.”

“Denir ki: "Doğayı incele, ey sanatçı!" Oysa sıradan olandan soyluyu, biçimsiz olandan güzeli geliştirmek küçük bir iş değildir.”

“Gizemler henüz mucize boyutuna ulaşmış değildir.”

“Eyleme geçen kişi her zaman vicdansızdır; vicdan sahibi olan tek kişi, durup düşünendir.”

“Hakikat doğamıza aykırıdır, yanılgı ise değildir; bunun çok basit bir nedeni vardır: Hakikat kendimizi sınırlı görmemizi ister, yanılgı ise şu ya da bu bakımdan sınırsız olduğumuzu söyleyerek bizi pohpohlar.”

“Bilim bize her şeyden önce, doğamız gereği yöneldiğimiz hayreti sürdürme konusunda yardımcı olur.”

“Her şey düşünülebileceğinden daha basit, ama aynı zamanda kavranabileceğinden daha karmaşıktır.”